ABD Başkanı Donald Trump ile İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan tarafından dijital ortamda imzalanarak yürürlüğe giren tarihi mutabakatın tam metni ortaya çıktı.
ABD ve İran arasında savaşı sona erdirmeyi hedefleyen 14 maddelik anlaşma; ateşkesin kalıcı hale getirilmesinden Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasına, İran'a yönelik yaptırımların kaldırılmasından dondurulmuş fonların serbest bırakılmasına kadar birçok kritik düzenleme içeriyor.
ABD'li yetkili detayları açıkladı
Üst düzey bir ABD'li yetkili, düzenlediği telekonferansta anlaşmanın ayrıntılarını basın mensuplarıyla paylaştı.
Yetkili, İran'ın nükleer silaha sahip olmayacağını kabul ettiğini ve tarafların nihai anlaşma için 60 günlük müzakere sürecine gireceğini açıkladı.
Mutabakatın ilk maddesi savaşı sonlandırıyor
Mutabakatın ilk maddesine göre ABD ile İran ve mevcut savaştaki müttefikleri, tüm cephelerdeki askeri operasyonların derhal ve kalıcı olarak sona erdirildiğini ilan ediyor.
Metinde tarafların birbirlerine karşı savaş başlatmayacakları, güç kullanmayacakları ve Lübnan'ın toprak bütünlüğü ile egemenliğini güvence altına alacakları belirtiliyor.
Egemenlik ve iç işlerine saygı taahhüdü
İkinci madde kapsamında ABD ve İran, birbirlerinin egemenliğine ve toprak bütünlüğüne saygı göstermeyi ve iç işlerine karışmamayı taahhüt ediyor.
Nihai anlaşma için 60 günlük müzakere
Üçüncü maddede tarafların en fazla 60 gün içinde nihai anlaşmayı müzakere edip sonuçlandıracağı belirtiliyor. Tarafların mutabık kalması halinde bu sürenin uzatılabileceği ifade ediliyor.
Deniz ablukası kaldırılacak
Dördüncü maddeye göre ABD, mutabakatın imzalanmasının ardından İran'a yönelik deniz ablukasını kaldırmaya başlayacak ve 30 gün içinde tamamen sona erdirecek.
Ayrıca ABD'nin nihai anlaşmanın imzalanmasından sonraki 30 gün içinde İran sınırları yakınındaki kuvvetlerini geri çekeceği belirtiliyor.
Hürmüz Boğazı yeniden açılacak
Beşinci madde kapsamında İran, ticari gemilerin İran Körfezi ile Umman Denizi arasında güvenli geçiş yapabilmesi için gerekli düzenlemeleri gerçekleştirecek.
Metinde ticari gemi trafiğinin derhal başlayacağı, teknik ve askeri engellerin kaldırılması ile mayın temizleme çalışmalarının ardından düzenlemelerin 30 gün içinde yürürlüğe gireceği ifade ediliyor.
300 milyar dolarlık yeniden inşa planı
Altıncı maddede ABD'nin bölgesel ortaklarıyla birlikte İran'ın yeniden inşası ve ekonomik kalkınması için en az 300 milyar dolarlık bir plan hazırlamayı taahhüt ettiği belirtiliyor.
Bu planın uygulanmasına ilişkin mekanizmanın 60 gün içinde imzalanacak nihai anlaşmanın bir parçası olarak netleştirileceği kaydediliyor.
Yaptırımların kaldırılması hedefleniyor
Yedinci maddeye göre ABD, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi kararları, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı kararları ve tek taraflı ABD yaptırımları dahil İran'a yönelik tüm yaptırımların belirli bir takvime göre sona erdirilmesini taahhüt ediyor.
Nükleer silah geliştirmeme taahhüdü
Sekizinci maddede İran, nükleer silah temin etmeyeceğini veya geliştirmeyeceğini yeniden teyit ediyor.
Taraflar ayrıca zenginleştirilmiş nükleer malzeme stoklarının geleceği konusunda UAEA gözetiminde bir mekanizma kurulması konusunda mutabakata varıyor.
Mevcut durum korunacak
Dokuzuncu maddeye göre nihai anlaşma imzalanana kadar İran nükleer programının mevcut durumunu koruyacak.
ABD ise yeni yaptırımlar uygulamayacak ve bölgeye ilave asker konuşlandırmayacak.
Petrol ihracatı için muafiyetler sağlanacak
Onuncu maddede ABD Hazine Bakanlığı'nın İran ham petrolü, petrol ürünleri ve ilgili finansal işlemler için gerekli muafiyetleri sağlayacağı belirtiliyor.
Dondurulmuş fonlar serbest bırakılacak
On birinci madde kapsamında ABD, İran'a ait dondurulmuş veya kısıtlanmış fon ve varlıkların kullanıma açılmasını taahhüt ediyor.
Fonların kullanım usullerinin müzakereler sırasında taraflar arasında kararlaştırılacağı ifade ediliyor.
Uygulama mekanizması kurulacak
On ikinci maddeye göre ABD ve İran, mutabakatın uygulanmasını ve nihai anlaşmaya uyulmasını takip edecek bir yürütme mekanizması kuracak.
Bazı maddeler hemen uygulanacak
On üçüncü maddede mutabakatın imzalanmasıyla birlikte 1, 4, 5, 10 ve 11'inci maddelerin uygulanmaya başlanacağı belirtiliyor.
Birleşmiş Milletler onayı öngörülüyor
On dördüncü ve son maddede ise nihai anlaşmanın bağlayıcı bir Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi kararıyla onaylanacağı ifade ediliyor.