ABD’de Kongre’nin, yeni mali yıl başlamadan önce geçici federal bütçe tasarısını onaylamaması üzerine 1 Ekim’de hükümet kapandı. ABD’de mali yıl 1 Ekim’de başlayıp 30 Eylül’de sona erdiği için bütçe konusunda Ekim ayı ve sonrasındaki kamu hizmetlerini finanse edecek yasa tasarısı üzerinde Cumhuriyetçi ve Demokrat partilerin anlaşamaması nedeniyle bütçe zamanında hazırlanamadı. Bir bakıma, Başkan ile Kongre’nin anlaşamaması sonucu hükümetin fonlanması durduğu için hükümet kapandı. Hükümet kapanınca da birçok kurum finansmandan yoksun kaldı; bu nedenle işçi çıkarmaları başlamış olup, büyümenin yavaşlaması söz konusu olacaktır.
Nitekim 30 Eylül gece yarısı itibarıyla ABD hükümetine sağlanan fonlar kesilmiştir. Hâlen ABD’de 750 bin kişi zorunlu izne çıkarılmıştır. İzne çıkarılanların bir kısmı işlerini tamamen kaybedebilir. Bu kapanmanın üç hafta sürmesi hâlinde, Bloomberg ekonomistlerinin yaptığı hesaplamaya göre işsizlik oranı %4,3’ten %4,6 veya %4,7 seviyesine çıkabilecektir.
Kapanmanın nedeni, sağlık sigortası sübvansiyonlarının Cumhuriyetçiler tarafından kısılmasını öngören yasa tasarısının Temsilciler Meclisi’nden geçmesine karşın Senato’da Demokratlar tarafından reddedilmesidir. Bu tasarı, 21 Kasım’a kadar federal hükümete finansman sağlanmasını öngörüyordu.
Böyle bir durumda, temel olmayan hizmetlerde çalışan personelin ücretsiz izne çıkarılması söz konusuyken hükümetin sınır güvenliği, hastane içi tıbbi bakım, kolluk kuvvetleri ve hava trafik kontrolü gibi faaliyetlerinin devam etmesi beklenmektedir.
Geçici bütçe tasarısının Kongre’den geçmemesi, 2019 yılından bu yana ilk kez hükümetin kapanmasına yol açmıştır. 2019 yılındaki kapanma da Trump’ın ilk döneminde yaşanmış ve 35 gün sürmüştür. Bu, ABD tarihinin en uzun süreli hükümet kapanması olmuştur. Önceki yıllarda da hükümetler benzer sebeplerle kapanmıştır.
Henüz açılmamıştır.
Gelelim Türkiye’ye. Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’ne geçilirken övgüler düzülen ABD Başkanlık Sistemi’nde zaman zaman yaşanan hükümet kapanması, Türkiye’de yaşanması mümkün bir durum değildir.
Cumhurbaşkanı tarafından hazırlanarak Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne sunulan Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu, TBMM’de kabul edilmez veya reddedilirse, önceki yılın bütçesi yeniden değerleme oranında artırılmak suretiyle uygulanmaktadır. Ya da alternatif olarak geçici bütçe kanunu çıkarılarak hükümetin kesintisiz faaliyetlerine devam etmesi sağlanabilir.
Oysa bütçe kanununun parlamentoda oylanması aslında bir güven oylamasıdır. Çünkü halkı temsil eden ve bütçe hakkına sahip olan parlamento, kamu adına gelir toplama ve harcama yetkisini bütçe kanunu ile hükümete verir.
Bir kamu bütçesinde bulunması gereken temel ilkeler vardır. Bunlardan biri de Hesap Verme Sorumluluğu İlkesi’dir. Hesap verebilirlik, bütçe kullanma yetkisine sahip kamu görevlilerinin görevlerini yerine getirip getirmediklerine ilişkin ilgili kişilere karşı cevap verebilme; bir başarısızlık, yetersizlik ya da usulsüzlük durumunda ise sorumluluğu üzerine alma gerekliliği olarak ifade edilmektedir.