Bankaların ATM’lerde kullandığı banknot dağılımında değişiklik yaşanıyor. Artan nakit ihtiyacı ve cihazlardaki sınırlı hazne kapasitesi nedeniyle bazı ATM’lere ağırlıklı olarak 100 ve 200 liralık banknotlar yükleniyor.
Bu uygulama nedeniyle 10, 20 ve 50 liralık banknotlara bazı cihazlarda ulaşılamazken, düşük tutarlı veya 100 ve 200 liranın katı olmayan para çekme talepleri de gerçekleştirilemeyebiliyor.
Ancak tüm bankaları kapsayan ve küçük banknotların ATM’lerden kaldırılmasını zorunlu hale getiren resmî bir sektör düzenlemesi bulunmuyor. Uygulama bankaya, ATM’nin bulunduğu noktaya, cihazın teknik yapısına ve o andaki banknot stokuna göre değişiyor.
KÜÇÜK BANKNOTLAR NEDEN AZALIYOR?
ATM’lerde para, kaset veya hazne adı verilen sınırlı kapasiteli bölümlerde tutuluyor. Her hazneye belirli bir kupürde banknot yerleştiriliyor.
Aynı haznenin 20 liralık banknotlarla doldurulması, 200 liralık banknotlara göre cihazda tutulabilen toplam para miktarını önemli ölçüde azaltıyor. Yüksek tutarlı nakit çekimlerinin artması nedeniyle bazı bankalar, ATM’lerin kısa sürede boşalmasını önlemek amacıyla yüksek değerli banknotlara ağırlık veriyor.
Bankaların bu tercihi, para ikmal sıklığını, nakit taşıma ihtiyacını ve operasyon maliyetlerini azaltmayı amaçlıyor.
10, 20 VE 50 LİRALIK BANKNOTLAR KALDIRILDI MI?
Bazı ATM’lerde 10, 20 ve 50 liralık banknotların kullanımı azaltıldı veya bu kupürler cihazlara hiç yüklenmedi.
Ancak küçük banknotların bütün ATM’lerden ve tüm bankalar tarafından kaldırıldığı söylenemez. Aynı bankaya ait iki farklı ATM’de bile cihazın konumu ve içindeki banknotlara bağlı olarak farklı kupür seçenekleri bulunabiliyor.
Şube önlerinde bulunan, yoğun kullanılan veya para yatırma özelliği olan ATM’lerde banknot dağılımı diğer cihazlardan farklı olabiliyor.
Bu nedenle “ATM’lerde küçük banknot dönemi sona erdi” ifadesi yerine, “Bazı ATM’lerde küçük banknot bulmak zorlaştı” ifadesi daha doğru olacaktır.
MİNİMUM PARA ÇEKME TUTARI DEĞİŞEBİLİYOR
ATM’de bulunan en küçük banknot 100 liraysa, cihazdan 20 veya 50 lira çekilemez.
Yalnızca 200 liralık banknot bulunan bir ATM’de ise en düşük çekim tutarı fiilen 200 lira olur. Kullanıcı daha düşük bir tutar seçtiğinde cihaz, uygun banknot bulunmadığı uyarısı verebilir veya işlemi reddedebilir.
Bu durum, bütün bankalar için belirlenmiş ortak ve sabit bir minimum çekim limiti anlamına gelmiyor. Minimum tutar, çoğunlukla cihazın o sırada verebildiği en düşük banknota göre şekilleniyor.
ARA TUTARLAR NEDEN ÇEKİLEMİYOR?
ATM’lerin kullanıcının istediği tutarı verebilmesi için cihazdaki banknotların bu miktarı oluşturabilecek biçimde birleştirilebilmesi gerekiyor.
Örneğin yalnızca 200 liralık banknot bulunan bir cihazdan 350 lira çekilmek istendiğinde, ATM bu tutarı oluşturamaz. Kullanıcının 200 veya 400 lira gibi mevcut banknotun katı olan bir tutar seçmesi gerekir.
ATM’de 100 ve 200 liralık banknotların birlikte bulunması halinde 300, 500 veya 700 lira gibi tutarlar verilebilir. Ancak 50 liralık banknot bulunmadığında 350 veya 450 lira gibi tutarlar yine çekilemeyebilir.
Bu durum yeni bir hukuki “katlı işlem zorunluluğu” değil, ATM’nin içindeki banknotların teknik olarak talep edilen tutarı oluşturamamasından kaynaklanıyor.
200 LİRALIK BANKNOTUN AĞIRLIĞI ARTTI
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının kupür dağılımı verileri, tedavüldeki para içinde 200 liralık banknotların ağırlığının arttığını gösteriyor.
Yüksek tutarlı banknotlara olan talebin artması, ATM’lerdeki banknot tercihlerini de etkiliyor. Bankalar, sınırlı sayıdaki haznede daha yüksek toplam tutar bulundurabilmek için 200 liralık banknotları daha fazla kullanabiliyor.
Bununla birlikte TCMB’nin tedavülde tuttuğu 5, 10, 20, 50, 100 ve 200 liralık banknotlar geçerliliğini koruyor. Küçük banknotların tedavülden kaldırıldığına ilişkin bir karar bulunmuyor.
HER ATM’DE AYNI UYGULAMA YOK
Bankaların ATM politikaları ve cihazların teknik kapasiteleri birbirinden farklılık gösteriyor.
Bazı ATM’lerde dört veya daha fazla banknot haznesi bulunurken bazı cihazlarda daha az sayıda hazne kullanılabiliyor. Para yatırmalı ATM’ler, müşteriler tarafından yatırılan uygun banknotları yeniden dolaşıma verebilen farklı sistemlere de sahip olabiliyor.
Bu nedenle bir ATM’de 50 liralık banknot bulunurken birkaç sokak ötedeki başka bir cihaz yalnızca 200 lira verebilir.
Müşteriler para çekme ekranında sunulan hazır tutarlardan veya “diğer tutar” seçeneğinden cihazın verebildiği miktarları kontrol edebilir.
GÜNLÜK PARA ÇEKME LİMİTİYLE KARIŞTIRILMAMALI
ATM’nin verebildiği en düşük banknot ile günlük ücretsiz para çekme limiti farklı uygulamalardır.
Günlük para çekme limiti, müşterinin bir gün içinde kartla veya QR kodla çekebileceği toplam tutarı ifade ediyor. Bu limit bankaya, hesap türüne ve müşteri segmentine göre değişiyor.
Bankaların 2026 yılındaki günlük ücretsiz çekim limitleri genel olarak 10 bin ile 50 bin lira arasında değişirken, bazı bankalar kartlı ve QR işlemleri için ayrı sınırlar uyguluyor.
ATM’de küçük banknot bulunmaması ise müşterinin günlük limitinden bağımsız olarak, cihazın talep edilen miktarı hangi kupürlerle ödeyebildiğiyle ilgili.
BANKALAR OPERASYON MALİYETİNİ AZALTMAYI HEDEFLİYOR
ATM’lere para yüklenmesi; güvenlik, personel, araç, sigorta ve nakit taşıma maliyetleri oluşturuyor.
Küçük banknotlarla doldurulan cihazlar daha düşük toplam tutar barındırdığı için yoğun noktalarda kısa sürede boşalabiliyor. Bankalar bu nedenle para ikmal aralıklarını uzatmak ve cihazların hizmet dışı kalmasını önlemek amacıyla yüksek kupür kullanımına yönelebiliyor.
Özellikle maaş günleri, tatiller ve yoğun alışveriş dönemlerinde ATM’lerin nakit ihtiyacı artıyor.
KÜÇÜK TUTARLARDA ALTERNATİF ÖDEME YÖNTEMLERİ
ATM’lerde küçük banknot bulunamaması, özellikle pazar, toplu taşıma, bahşiş ve küçük esnaf ödemeleri için nakit ihtiyacı duyan kişileri etkiliyor.
Bankalar ise düşük tutarlı alışverişlerde banka kartı, kredi kartı, temassız ödeme, QR kod ve mobil ödeme yöntemlerinin kullanılmasını teşvik ediyor.
Bununla birlikte her işletmenin dijital ödeme kabul etmemesi veya vatandaşların küçük banknota ihtiyaç duyması nedeniyle ATM’lerdeki kupür dağılımı günlük yaşam açısından önemini koruyor.
KÜÇÜK BANKNOT İÇİN NE YAPILABİLİR?
Kullanıcılar, para çekmeden önce ATM ekranındaki kupür veya hazır tutar seçeneklerini kontrol edebilir.
İstenen tutar çekilemiyorsa aynı bankanın başka bir ATM’si, şube içindeki cihaz veya para yatırma özelliğine sahip ATM denenebilir.
Şube veznelerinden küçük kupür talep edilebilir. Alışveriş sırasında kart veya mobil ödeme kullanılarak nakdin daha sonraki ihtiyaçlar için saklanması da tercih edilebilir.
Veri ve infografik önerisi:
“ATM istenen tutarı neden veremiyor?” başlıklı bir bilgi grafiği hazırlanabilir.
Yalnızca 200 TL bulunan ATM:
200 TL: Çekilebilir
350 TL: Çekilemez
400 TL: Çekilebilir
Yalnızca 100 ve 200 TL bulunan ATM:
300 TL: Çekilebilir
350 TL: Çekilemez
500 TL: Çekilebilir
100, 50 ve 200 TL bulunan ATM:
350 TL: Çekilebilir
450 TL: Çekilebilir