Avrupa’nın farklı ülkelerinde ekim ayında öğrencilerin ve gençlerin de katıldığı protestolar düzenlendi. Fransa’da eğitim sistemindeki sorunlarla başlayan gösteriler, hayat pahalılığı ve kamu hizmetlerine ilişkin taleplerle genişlerken; İspanya’da konut krizi, Belçika’da çalışma hayatına yönelik düzenlemeler, Yunanistan’da ise eğitim bütçesi öne çıktı.
Almanya, İtalya, Arnavutluk ve Sırbistan’da da farklı toplumsal ve siyasi başlıklarda eylemler yapıldı. Ülkelerdeki protestoların ortak noktaları bulunsa da hareketlerin talepleri, örgütlenme biçimleri ve siyasi sonuçları birbirinden farklılık gösterdi.
Fransa’da eğitim talepleri genişledi
Fransa’da eylül ayında başlayan öğrenci protestoları ekim ayında Marsilya, Lyon, Lille, Nantes, Bordeaux, Toulouse ve Rennes gibi kentlere yayıldı. Öğretmen eksikliği, kalabalık sınıflar ve okul binalarının durumu üzerinden başlayan eylemlerde hayat pahalılığı ve kamu hizmetleri de gündeme geldi.
Associated Press’in aktardığına göre 17 Ekim’deki ülke çapındaki gösterilere İçişleri Bakanlığı verilerine göre 550 bin, organizatörlerin hesaplamasına göre 800 bin kişi katıldı. Gösterilerin bazı noktalarında polisle protestocular arasında çatışmalar ve gözaltılar yaşandı.
Fransa hükümeti, öğretmen açığı bulunan okullarda görevlendirilmek üzere 3 bin yedek öğretmen atanacağını açıkladı. Öğrenci temsilcileri ise bu adımı yeterli bulmadı. Eğitim sendikalarının 5 Kasım için grev çağrısı yaptığı bildirildi.
İspanya’da konut krizi protestoları
İspanya’daki protestoların merkezinde kira artışları ve barınma sorunu yer aldı. Madrid’de yaşayan 87 yaşındaki Maria del Carmen Abascal’ın 23 Eylül’de evinden tahliye edilmesi, konut hakkı tartışmalarını ülke gündemine taşıdı.
Abascal’ın 7 Ekim’de hayatını kaybetmesi sonrasında konut krizine yönelik tepkiler büyüdü. İspanya kamu yayıncısı RTVE’nin kronolojisine göre tahliye, farklı kentlerde kamp kurma eylemlerine ve siyasi tartışmalara yol açtı. Hükümetin konut alanında hazırladığı iki düzenleme parlamentoda reddedildi. Sendikalar ve kiracı örgütleri 11 Kasım için 24 saatlik genel grev çağrısı yaptı.
Belçika’da sendikalar ön plandaydı
Belçika’da ekim ayındaki gösteriler, hükümetin ekonomi ve çalışma hayatına yönelik politikalarına karşı düzenlendi. Sendikaların öncülük ettiği 9 Ekim’deki Brüksel yürüyüşünde polis katılımı 30 bin, sendikalar ise 50 bin olarak açıkladı.
Protestocular; harcama kesintileri, vergi politikaları, emeklilik sistemi ve ücretler konusundaki düzenlemelere tepki gösterdi. Öğrenciler de eğitim harcamaları ve okul koşullarına ilişkin taleplerle eylemlere katıldı. 12 Ekim’deki ulusal grev nedeniyle toplu taşıma ve bazı kamu hizmetlerinde aksamalar yaşandı.
İtalya’da Filistin ve eğitim başlıkları
İtalya’da ekim ayının ilk günlerinde düzenlenen gösterilerde Filistin’le dayanışma ve eğitim politikaları öne çıktı. Uluslararası Holokost Anma İttifakı’nın antisemitizm tanımının ülke mevzuatında kullanılmasını öngören yasa teklifi de tartışmaların başlıklarından biri oldu.
Teklife karşı çıkan bazı sivil toplum kuruluşları ve gruplar, düzenlemenin İsrail hükümetine yönelik eleştirileri ve Filistin’le dayanışma faaliyetlerini sınırlayabileceğini savundu. İtalya Temsilciler Meclisi kayıtlarında, antisemitizmle mücadele ve söz konusu tanımın benimsenmesine ilişkin yasa teklifinin ekim ayında Meclis gündeminde olduğu görülüyor.
Sırbistan’da öğrenci hareketi seçim kazandı
Sırbistan’da protestolar, 1 Kasım 2024’te Novi Sad kentindeki tren istasyonunda beton sundurmanın çökmesi ve 16 kişinin hayatını kaybetmesinin ardından başladı. Öğrencilerin öncülük ettiği hareket zamanla yolsuzluk iddiaları ve siyasi sistemin işleyişine yönelik tepkileri de kapsadı.
25 Ekim 2026’da yapılan parlamento seçimlerinde öğrenci hareketinin desteklediği liste yüzde 53,7 oy alarak 250 sandalyeli parlamentoda 141 sandalye kazandı. Aleksandar Vučić’in desteklediği liste ise yüzde 39,5 oy ve 103 sandalye elde etti. Birleşik Krallık Avam Kamarası Kütüphanesi’nin seçim değerlendirmesinde yer alan sonuçlara göre öğrenci hareketi parlamentoda çoğunluğu sağladı.
Yunanistan’da eğitim bütçesi talebi
Yunanistan’da 21 Ekim’de öğrenciler, öğretmenler ve kamu çalışanları eğitim koşullarının iyileştirilmesi talebiyle gösteri düzenledi. Atina’da polis verilerine göre yaklaşık 10 bin kişinin katıldığı yürüyüşte öğretmen açığının giderilmesi, sınıfların kalabalığının azaltılması, okul binalarının iyileştirilmesi ve eğitime daha fazla kaynak ayrılması istendi.
Selanik, Patras ve Larisa’nın da aralarında bulunduğu kentlerde eylemler düzenlendi. Üniversite öğrencileri barınma giderlerinin azaltılması ve öğrenci yurtlarının desteklenmesi taleplerini de dile getirdi.
Almanya’da 30’dan fazla kentte eylem
Almanya’da “Gen Z regelt” adlı oluşumun çağrısıyla 31 Ekim’de 30’dan fazla kentte gösteriler düzenlendi. Eylemciler eğitim ve sosyal hizmetlere daha fazla kaynak ayrılmasını, hayat pahalılığıyla mücadele edilmesini, iklimin korunmasını ve zorunlu askerlik uygulamasına karşı çıkılmasını istedi.
Alman kamu yayıncısı Tagesschau’nun 1 Kasım tarihli haberine göre organizatörlerin ülke genelinde yaklaşık 120 bin kişi olarak açıkladığı katılım, önceden beklenen sayının altında kaldı. Gösterilerin büyük bölümü barışçıl geçerken bazı kentlerde eylemlerin ardından çatışmalar ve yağma olayları yaşandı.
Arnavutluk’ta hükümet karşıtı protestolar
Arnavutluk’ta başkent Tiran’da başlayan öğrenci eylemleri, yolsuzluk iddiaları, işsizlik ve eğitim koşullarına yönelik tepkilerle genişledi. Reuters’ın 29 Ekim tarihli haberine göre protestolar başkent dışındaki bölgelere de yayıldı; bazı gösterilerde polisle protestocular arasında çatışmalar yaşandı.
Muhalefet milletvekilleri, protestolara yönelik müdahaleleri eleştirerek parlamento oturumunu engelledi. Başbakan Edi Rama ise şiddete dönüşen gösterilere katılanlara para cezası uygulanmasını öngören bir teklif sundu ve öğrencilerle diyalog çağrısı yaptı.
Avrupa’da ortak sorunlar, farklı talepler
Ekim ayındaki gösteriler, Avrupa genelinde eğitim, barınma, hayat pahalılığı ve kamu hizmetlerine ilişkin sorunların gençler tarafından daha görünür biçimde gündeme taşındığını ortaya koydu. Bununla birlikte ülkelerdeki hareketlerin tek merkezden yönetildiğini veya ortak bir siyasi programa sahip olduğunu gösteren bir veri bulunmuyor.
Fransa’daki öğrenci eylemlerinden etkilenen gruplar başka ülkelerde de gösteriler düzenlerken, Sırbistan’da öğrenci hareketi seçim başarısı elde etti. Almanya’da ise gençlerin çağrısıyla düzenlenen ülke çapındaki eylemler, eğitim ve sosyal politikaların yanı sıra zorunlu askerlik tartışmasını da gündeme taşıdı.
