İzmir'de genç işsizlik yüzde 21,3'e ulaştı
Ege Genç İş İnsanları Derneği (EGİAD), İzmir'in işgücü piyasasını ve teknolojik dönüşümün istihdama etkilerini ele alan “Yaratıcı Yıkım Sürecinde İzmir: Üçüz Dönüşüm Çağında İşgücü, Beceriler ve Yeni Fırsatlar” başlıklı Think Tank raporunu kamuoyuyla paylaştı. Rapora göre, 2024 yılında İzmir'de 15-24 yaş grubundaki işsizlik oranı yüzde 21,3 olarak kaydedildi. Bu oran, yüzde 16 olan Türkiye ortalamasının 5,3 puan üzerinde gerçekleşti.
EGİAD Dernek Merkezi'nde düzenlenen tanıtım toplantısında yapay zekâ, dijitalleşme, yeşil dönüşüm ve toplumsal değişimin İzmir ekonomisine etkileri değerlendirildi. Araştırma, işgücü piyasasındaki temel sorunlardan birinin yalnızca nitelikli çalışan eksikliği olmadığını; sektörlerin değişen ihtiyaçlarıyla mevcut beceriler arasındaki uyumsuzluğun da öne çıktığını ortaya koydu.
EGİAD Yönetim Kurulu Başkanı M. Kaan Özhelvacı'nın ev sahipliğindeki toplantıya, TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi Sosyal Politikalar Uygulama ve Araştırma Merkezi Direktörü ve Ekonomi Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Serdar Sayan ile raporun yazarları Ege Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi İktisat Bölümü öğretim üyeleri Doç. Dr. Elif Tunalı Çalışkan ve Doç. Dr. Gülçin Gürel Günal katıldı.
Araştırma, Ege Üniversitesi'nden Doç. Dr. Elif Tunalı Çalışkan ve Doç. Dr. Gülçin Gürel Günal ile Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi'nden Doç. Dr. Işıl Kurnaz tarafından hazırlandı. Çalışmada TÜİK ve İŞKUR verilerinin yanı sıra iş dünyası, teknoloji ekosistemi, eğitim kurumları ve sivil toplum temsilcilerinin katıldığı saha araştırmalarından yararlanıldı.
İzmir'de gençlerin işgücüne katılımı yüksek
Raporda yer verilen 2024 yılı verilerine göre, İzmir'de 15-24 yaş grubundaki genç işsizlik oranı yüzde 21,3 oldu. Türkiye genelindeki yüzde 16'lık oranla karşılaştırıldığında İzmir'de genç işsizlik 5,3 puan daha yüksek gerçekleşti.
İzmir'de gençlerin işgücüne katılım oranının yüzde 52 ile Türkiye ortalamasını aşması da araştırmanın dikkat çektiği başlıklar arasında yer aldı. Raporda bu tablo, gençlerin çalışma hayatına katılma eğilimine rağmen istihdam olanaklarına erişimde güçlükler yaşandığı şeklinde değerlendirildi.
Araştırmada, genç istihdamı sorununun yalnızca yeni iş alanları açılmasıyla sınırlı olmadığı belirtildi. Gençlerin becerilerinin iş dünyasının ihtiyaçlarıyla eşleştirilmesi, ilk iş deneyimlerinin desteklenmesi ve sektörler arasında geçiş olanaklarının geliştirilmesi gerektiği vurgulandı.
EGİAD: Sorun beceri uyumsuzluğu ve fırsatlara erişim
EGİAD Yönetim Kurulu Başkanı M. Kaan Özhelvacı, İzmir'deki işgücü piyasasının bütün sektörlere yayılan genel bir beceri yetersizliğinden çok, mevcut yetkinliklerle sektörlerin değişen ihtiyaçları arasındaki uyumsuzlukla karşı karşıya olduğunu belirtti.
Özhelvacı, “İzmir’de birçok sektörde işler bütünüyle ortadan kalkmaktan çok biçim değiştiriyor. Dolayısıyla karşımızda, mevcut çalışanlarımıza yeni beceriler kazandırma ve doğru becerileri doğru işlerle buluşturma sorumluluğu bulunuyor” dedi.
Raporda, işverenlerin nitelikli çalışan bulmakta zorlanmasıyla iş arayanların uygun iş bulamaması, aynı yapısal uyumsuzluğun farklı yansımaları olarak ele alındı. Beceri kıtlığı, beceri açığı ve becerilerin zamanla güncelliğini yitirmesinin aynı anda yaşanabildiğine dikkat çekildi.
Özhelvacı, gençlerin ve kadınların yeni ekonomik fırsatlara erişiminin önemini vurgulayarak kalkınmanın yalnızca ekonomik büyümeyle değil, fırsatlara erişimin genişlemesiyle de mümkün olduğunu ifade etti.
Yapay zekâ işlerin yapılış biçimini değiştiriyor
Araştırmada, yapay zekâ ve otomasyonun etkilerinin yalnızca bazı mesleklerin ortadan kalkması üzerinden değerlendirilmesinin eksik olacağı belirtildi. Teknolojik gelişmelerin mevcut mesleklerin görev tanımlarını, üretim süreçlerini ve iş modellerini de değiştirdiği kaydedildi.
Rutin işlerin otomasyonla dönüşmesiyle analitik düşünme, problem çözme, yaratıcılık, dijital okuryazarlık ve sürekli öğrenme becerilerinin önem kazandığı ifade edildi. Çalışanların yalnızca mevcut meslekleri üzerinden değil, farklı sektörlerde ve görevlerde kullanabilecekleri beceriler üzerinden de değerlendirilmesi gerektiği vurgulandı.
Özhelvacı, yaratıcı yıkım kavramının yalnızca ortadan kalkan işler anlamına gelmediğini belirterek yeni sektörlerin, becerilerin, girişimlerin ve fırsatların da bu sürecin parçası olduğunu söyledi. Şirketler arasındaki rekabette insan kaynağının niteliği ve yeni becerilere uyum sağlama kapasitesinin önemine dikkat çekti.
İzmir'de dönüşüm baskısı altındaki sektörler
Raporda imalat sanayi, ticaret, ulaştırma ve depolama ile konaklama ve yiyecek hizmetleri, İzmir'in üretim ve istihdam yapısında önemli yer tutan sektörler arasında sıralandı. Bu alanlarda işlerin bütünüyle ortadan kalkmasından çok, görev tanımlarının ve ihtiyaç duyulan becerilerin değiştiği belirtildi.
Özellikle giyim eşyalarının imalatı, gıda ürünlerinin imalatı ile kara taşımacılığı ve boru hattı taşımacılığında yeniden beceri kazanma ihtiyacının yoğunlaştığı ifade edildi. Bu sektörlerde otomasyon, dijital takip, kalite kontrol, kaynak verimliliği, yeşil üretim ve sürdürülebilir lojistik becerilerinin öne çıktığı kaydedildi.
Eğitim ve insan sağlığı hizmetleri ise mevcut insan kaynağı kapasiteleri ve insan merkezli görev yapıları nedeniyle İzmir açısından stratejik dayanıklılık ve yeni fırsat alanları arasında değerlendirildi. Raporda, mevcut eğitim düzeyinin gelecekteki işgücü ihtiyaçlarına uyum sağlamak için tek başına yeterli olmadığı, dijital, yeşil ve sosyal becerilerin sürekli güncellenmesi gerektiği belirtildi.
Araştırmada 40 iş insanı ve teknoloji temsilcileriyle görüşüldü
EGİAD Think Tank araştırmasında nicel veri analizlerinin yanı sıra işgücü piyasasının hem arz hem de talep tarafını kapsayan saha çalışmaları gerçekleştirildi.
Bu kapsamda 40 iş insanı, 20 teknopark, teknoloji transfer ofisi ve teknoloji merkezi temsilcisi ile 9 sivil toplum kuruluşu ve eğitim kurumunun katılımıyla odak grup görüşmeleri yapıldı.
Görüşmelerde işletmelerin yeni beceri ihtiyaçları, dijital ve yeşil dönüşüme uyum kapasiteleri, nitelikli insan kaynağına erişimde yaşanan güçlükler ve gençlerin iş yaşamına geçiş süreçleri ele alındı.
Araştırma sonuçları, İzmir'de eğitim ve istihdam alanlarında yürütülen çalışmaların ortak bir strateji altında bütünleştirilmesinin önemine işaret etti.
İzmir'in istihdam geleceği için altı politika önerisi
EGİAD raporunda, İzmir'in dijital, yeşil ve toplumsal dönüşümü fırsata çevirebilmesi için altı stratejik politika alanı önerildi.
1. İzmir Beceri Öngörü ve Erken Uyarı Sistemi: İzmir Beceri Bilgi Platformu aracılığıyla mevcut ve gelecekteki beceri ihtiyaçlarının veriye dayalı biçimde izlenmesi, sektörlerin ihtiyaç duyduğu yetkinliklerin belirlenmesi ve bu bilgilerin eğitim kurumlarıyla iş dünyası arasında paylaşılması önerildi.
2. Sektör Odaklı Beceri Dönüşümü ve Uyum Modeli: Sektörlere özgü beceri haritalarının hazırlanması, çalışanların yeniden beceri kazanma süreçlerinin desteklenmesi ve meslekler arası geçişlerin kolaylaştırılması istendi.
3. Geleceğin Yeteneklerini Kazanmak – Yeni Fırsatlara Geçiş Stratejisi: İzmir Kariyer Başlangıç Programı kapsamında gençler için mikro stajlar ve kısa süreli proje görevleri geliştirilmesi önerildi. Çalışma hayatından uzak kalan kadınlar ile dönüşüm baskısı altındaki çalışanlar için beceri güncelleme ve kariyer geçiş mekanizmaları oluşturulması da gündeme getirildi.
4. Becerilerin Görünürlüğü ve Taşınabilirliği: Dijital Beceri Pasaportu aracılığıyla bireylerin diploma yanında eğitim, proje, gönüllülük ve iş deneyimleriyle kazandıkları becerilerin görünür ve doğrulanabilir hale getirilmesi hedeflendi.
5. Firmalarda Üçüz Dönüşüm Kapasitesinin Güçlendirilmesi: İşletmelerin çalışanlarının beceri profillerini çıkarması, gelecekteki insan kaynağı ihtiyaçlarını belirlemesi ve staj, beceri kampları ile uygulamalı öğrenme programlarını yaygınlaştırması önerildi.
6. İzmir Beceri ve Fırsat Ekosisteminin Kurumsallaştırılması: Kamu, özel sektör, üniversiteler, yerel yönetimler ve sivil toplum kuruluşları arasında kalıcı iş birliği mekanizmaları geliştirilmesi, ortak bir beceri dili oluşturulması ve veri paylaşımının güçlendirilmesi istendi.
Özhelvacı: Sürdürülebilir dönüşüm ekosistemine ihtiyaç var
İzmir'in sanayi altyapısı, hizmet ekonomisi, üniversiteleri ve girişimcilik potansiyelinin önemli avantajlar sunduğunu belirten Özhelvacı, bu potansiyelin kalıcı rekabet gücüne dönüşmesinde insan kaynağının belirleyici olacağını söyledi.
Özhelvacı, “İzmir’in gelecekteki başarısı, teknolojiyi ne kadar hızlı benimsediğinden çok, bu teknolojiyi kullanabilecek insan kaynağını ne kadar hızlı geliştirebildiğine bağlı olacak” dedi.
Kamu, üniversite, iş dünyası ve sivil toplum arasında veriye dayalı ve sürdürülebilir bir dönüşüm ekosistemi kurulması gerektiğini ifade eden Özhelvacı, EGİAD'ın bu sürecin gelişimine katkı sunmaya hazır olduğunu belirtti.
Prof. Dr. Serdar Sayan: Türkiye daha fazla gecikmemeli
Toplantıda konuşan TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Serdar Sayan, yaratıcı yıkım sürecinin Türkiye'nin uzun vadeli ekonomik büyümesi ve uluslararası rekabet gücü açısından önem taşıdığını söyledi.
Türkiye'deki ekonomik gündemin ağırlıklı olarak kısa vadeli sorunlar etrafında şekillendiğini belirten Sayan, teknolojik dönüşüm, verimlilik ve yaratıcı yıkım gibi uzun vadeli kalkınmayı etkileyecek konuların daha kapsamlı tartışılması gerektiğini ifade etti.
Sayan, Türkiye'nin orta gelir tuzağından çıkabilmesi için yüksek katma değerli üretim ve ihracata yönelmesi gerektiğini belirterek teknolojik ve dijital dönüşümün, yeşil dönüşüm ve toplumsal dönüşümle birlikte ele alınmasının önemine dikkat çekti.
Akademisyenlerden insan kaynağı ve beceri vurgusu
Raporun yazarlarından Doç. Dr. Elif Tunalı Çalışkan, teknolojiye ve yeni üretim modellerine yapılan yatırımların insan kaynağının geliştirilmesiyle birlikte yürütülmesi gerektiğini belirtti. Çalışkan, diplomaların iş hayatına girişte önemli olduğunu ancak sürekli değişen ihtiyaçlara uyum sağlayabilmek için yeni becerilerin kazanılmasının da gerekli olduğunu ifade etti.
Doç. Dr. Gülçin Gürel Günal ise İzmir'de gençlerin işgücüne katılım oranının yüksek olmasına rağmen genç işsizliğinin Türkiye ortalamasının üzerinde seyrettiğine dikkat çekti. Günal, mevcut mesleklerin tamamen ortadan kalkmasından çok, işlerin yapılış biçimlerinin ve görev tanımlarının değişmesinin beklendiğini belirtti.
Günal, dönüşüm baskısı altındaki sektörlerde çalışanların becerilerinin güncellenmesi, yeni yetkinlikler kazanmasının desteklenmesi ve gelecekteki insan kaynağı ihtiyaçlarına yönelik hazırlık yapılmasının önemini vurguladı.
EGİAD raporu karar vericilerle paylaşacak
Özhelvacı, raporun tamamlanmasını sürecin sonu değil, önerilerin hayata geçirilmesine yönelik yeni bir başlangıç olarak gördüklerini belirtti. EGİAD'ın daha önce hazırladığı bir raporun Orta Vadeli Program'a girdiğini hatırlatan Özhelvacı, yeni araştırmanın bulgularını ve politika önerilerini de ulusal ve yerel düzeyde karar vericilerle paylaşmayı hedeflediklerini açıkladı.
Özhelvacı, 3-4 Kasım tarihlerinde Ankara'ya ziyaret gerçekleştirmeyi planladıklarını; Cumhurbaşkanlığı, Türkiye Büyük Millet Meclisi, ilgili bakanlıklar ve siyasi partiler düzeyinde yapılması planlanan görüşmelerde raporun bulgularını gündeme taşımayı amaçladıklarını söyledi. Anıtkabir'i 10 Kasım öncesinde ziyaret etme planlarını da dile getirdi.
İzmir'de ise İzmir Büyükşehir Belediyesi ve İl Millî Eğitim Müdürlüğü başta olmak üzere yerel yönetimler, kamu kurumları, İzmir Ticaret Odası, Ege Bölgesi Sanayi Odası, İzmir Ticaret Borsası ve diğer meslek kuruluşlarıyla raporun paylaşılması hedefleniyor. EGİAD, üniversiteler, teknoloji geliştirme bölgeleri ve araştırma merkezleriyle iş birliğini geliştirmeyi de amaçlıyor.
Özhelvacı, üniversite, sanayi ve sivil toplum iş birliğinin yalnızca bir temenni olarak kalmaması, somut sonuçlar üreten stratejik bir çalışma modeline dönüşmesi gerektiğini ifade etti.
