Ege Üniversitesi (EÜ) Uluslararası Bilgisayar Enstitüsü (UBE) Bilgisayar Bilimleri Anabilim Dalı öğretim üyesi Doç. Dr. Vahid Akram tarafından hazırlanan “Çizge Kuramı Tabanlı K-Merkez Optimizasyonu İle Türkiye'deki Büyükşehirlerin Kentsel Erişilebilirliğinin Değerlendirilmesi” başlıklı proje, TÜBİTAK ARDEB 1002 Programı kapsamında desteklenmeye uygun bulundu. Türkiye’nin 30 büyükşehrinin yol ağlarını matematiksel modellerle inceleyecek olan çalışma; afet yönetiminden kamu hizmetlerine, trafik planlamasından sosyal erişilebilirliğe kadar pek çok alanda stratejik veriler sunmayı hedefliyor.
Proje hakkında bilgi veren Doç. Dr. Vahid Akram, “Proje kapsamında İstanbul, Ankara, İzmir, Bursa ve Antalya’nın da aralarında bulunduğu Türkiye’nin 30 büyükşehrinin cadde ve sokak ağları, açık kaynaklı ‘OpenStreetMap’ verilerinden yararlanılarak bilgisayar ortamına aktarılacak. Şehirlerdeki her bir kavşak matematiksel modelde birer ‘düğüm’, bu kavşakları birbirine bağlayan yollar ise ‘kenar’ olarak tanımlanacak. Bu sayede devasa büyüklükteki kent yapıları, karmaşık algoritmalarla analiz edilebilir çizgelere dönüştürülecek. Çalışmanın temelini, bilgisayar bilimlerinin en kritik optimizasyon problemlerinden biri kabul edilen ‘K-merkez problemi’ oluşturuyor. Bu yaklaşım ile bir şehirde belirli sayıdaki hizmet merkezi için en uygun noktaların seçilmesi ve kentin en uç noktasının dahi bu merkezlere mümkün olan en kısa mesafede olması amaçlanıyor. Geliştirilen bu model; itfaiye istasyonlarının konumlandırılmasından afet toplanma alanlarının belirlenmesine kadar hayati önem taşıyan pek çok senaryoda uygulanabilecek” dedi.
Kentsel Hizmet Erişilebilirlik Endeksi literatüre kazandırılacak
Doç. Dr. Akram, “Projenin en önemli çıktılarından biri, literatüre kazandırılacak olan ‘Kentsel Hizmet Erişilebilirlik Endeksi’ olacak. Bu endeks sayesinde şehirlerde yaşayan vatandaşların temel kamu ve sosyal hizmetlere erişimi, sıfır ile bir arasında değişen nesnel bir skor üzerinden ölçülebilecek. Endeks oluşturulurken; hastane, itfaiye, karakol, okul, toplu taşıma aktarma merkezleri, yeşil alanlar ve kültürel tesislerden oluşan yedi farklı hizmet kategorisi dikkate alınacak. Hesaplamalarda sadece fiziksel mesafe değil; Dünya Sağlık Örgütü (WHO), Ekonomik Kalkınma ve İş Birliği Teşkilatı (OECD) ve Uluslararası Toplu Taşıma Birliği (UITP) gibi kuruluşların belirlediği küresel standartlar da baz alınacak. Böylece algoritmalar, sadece bir kentin fiziksel kapsayıcılığını değil, insanların günlük yaşam konforuna ve güvenliğine sağladığı katkıyı da değerlendirecek” diye konuştu.
Karar vericilere bilimsel veri sağlanacak
Doç. Dr. Akram, “Çalışma sonucunda elde edilecek veriler, özellikle acil durum yönetimi ve ulaşım yatırımları planlayan karar vericiler için bilimsel bir altlık oluşturacak. Şehirlerin yalnızca mevcut yol yapıları değil, mahalle ve bölge bazlı topluluk yapıları da analiz edilerek mevcut yöntemlere alternatif yeni algoritmalar geliştirilecek. Proje ile Türkiye'deki 30 büyükşehrin hizmet erişilebilirliği açısından birbirleriyle kıyaslanabileceği nesnel bir veri tabanı oluşturulması ve kentsel yaşam kalitesinin artırılması hedefleniyor” dedi.