İran devlet medyasına dayandırılan haberlerde, ABD’nin ülkenin güneydoğusundaki Çabahar Limanı’nda bulunan deniz trafik kontrol kulesini cuma günü yeniden hedef aldığı öne sürüldü.
Bir haftadan uzun sürede aynı yapının üçüncü kez vurulduğu aktarılırken, son saldırının ardından yayımlanan görüntülerde kulenin çöktüğü görüldü.
ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth de sosyal medya hesabından, kulenin yıkıldığı ana ait olduğu belirtilen bir görüntü paylaştı. Ancak saldırının yol açtığı hasarın tamamına ilişkin bağımsız ve ayrıntılı bir teknik rapor henüz açıklanmadı.
BİR HAFTADAN UZUN SÜREDE ÜÇÜNCÜ SALDIRI
Çabahar’daki deniz trafik kontrol merkezinin önceki saldırılarda da hasar gördüğü bildirildi.
İran Devrim Muhafızlarına bağlı kaynaklar, 8 Temmuz’da düzenlenen saldırının ardından kulenin zarar gördüğünü duyurdu.
Sistan ve Belucistan Limanlar ve Denizcilik İdaresi ise 15 Temmuz’daki saldırıda yapının yeniden hedef alındığını ancak can kaybı veya ekipman kaybı yaşanmadığını açıklamıştı.
Son saldırıyla birlikte deniz trafik kontrol kulesinin bir haftadan uzun sürede üçüncü kez vurulduğu öne sürüldü.
İran makamları, önceki saldırıların ardından Şehid Beheşti ve Şehid Kalantari limanlarında yükleme ve boşaltma işlemlerinin sürdüğünü bildirmişti.
Son saldırının ardından limandaki bütün faaliyetlerin durdurulduğuna ilişkin doğrulanmış bir açıklama bulunmuyor.
Bununla birlikte deniz trafik kontrol kulesinin devre dışı kalmasının, gemi hareketlerinin izlenmesi, limana giriş ve çıkışların koordinasyonu ile seyir güvenliği açısından ciddi operasyonel riskler yaratabileceği değerlendiriliyor.
İran gazetesi Etemad da kulenin güvenli deniz ulaşımında önemli rol oynayan bir altyapı olduğunu vurguladı.
İRAN’IN OKYANUSA AÇILAN STRATEJİK KAPISI
Umman Denizi kıyısında bulunan Çabahar, İran’ın doğrudan okyanusa açılan tek derin su limanı olarak gösteriliyor.
Limanın Hürmüz Boğazı’nın dışında yer alması, Çabahar’ı İran açısından ticari ve stratejik bir alternatif hâline getiriyor.
Çabahar; İran, Hindistan, Afganistan ve Orta Asya ülkeleri arasındaki ticaret ve transit hatları bakımından kritik önem taşıyor.
Liman, Hindistan’ın Pakistan topraklarını kullanmadan Afganistan ve Orta Asya’ya ulaşmasına imkân vermesi nedeniyle Yeni Delhi’nin bölgesel bağlantı planlarının merkezlerinden biri olarak değerlendiriliyor.
Hindistan ile İran, Mayıs 2024’te Çabahar’daki Şehid Beheşti terminalinin geliştirilmesi ve işletilmesi amacıyla 10 yıllık anlaşma imzalamıştı.
Anlaşma kapsamında India Ports Global Limited şirketinin yaklaşık 120 milyon dolarlık yatırım yapmasının kararlaştırıldığı belirtildi.
Hindistan hükümeti ayrıca terminaldeki genel kargo ve konteyner operasyonlarını 10 yıl boyunca yürütme sorumluluğunu üstlendi.
Bu nedenle saldırının yalnızca İran’ın liman kapasitesini değil, Hindistan’ın bölgedeki uzun vadeli ekonomik ve jeopolitik çıkarlarını da ilgilendirdiği değerlendiriliyor.
HEDEF LİSTESİNİN GENİŞLEDİĞİ ÖNE SÜRÜLDÜ
Dış basında yer alan değerlendirmelerde, son saldırıların yalnızca askeri tesislerle sınırlı kalmadığı öne sürüldü.
Çabahar’daki kontrol kulesinin yanı sıra İran’ın güneyindeki köprülerin, demir yolu bağlantılarının, elektrik altyapısının ve havaalanlarının da hedef alındığı bildirildi.
Financial Times, ABD’nin art arda altıncı gece İran’daki hedeflere saldırdığını ve operasyonların daha geniş bir coğrafyaya yayıldığını aktardı.
ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığının önceki açıklamalarında, saldırıların İran’ın füze, insansız hava aracı, hava savunma ve kıyı gözetleme kapasitesini zayıflatmayı amaçladığı savunulmuştu.
Washington’ın, İran’ın Hürmüz Boğazı’ndan geçen ticari gemilere yönelik tehditlerini gerekçe gösterdiği aktarıldı.
Tahran ise saldırıları ülkenin egemenliğine ve sivil altyapısına yönelik ihlal olarak nitelendirdi.
İran medyası, Çabahar’daki saldırılarda liman altyapısının yanı sıra elektrik iletim hatları ve bazı sivil yapıların da zarar gördüğünü öne sürdü.
Önceki saldırılarda üç enerji nakil hattının devre dışı kaldığı ve bölgede elektrik kesintileri yaşandığı bildirildi.
İran tarafı, ABD’nin kıyı gözetleme tesislerine yönelik saldırılarının daha önce varıldığı belirtilen mutabakatı ihlal ettiğini savundu.
DENİZ TRAFİĞİ VE TİCARET İÇİN RİSK
Dış basındaki analizlerde, Çabahar’daki deniz trafik kontrol kulesinin tekrar tekrar hedef alınmasının tesadüfi olmadığı görüşü dile getirildi.
Deniz trafik kontrol merkezleri; limana yaklaşan gemilerin izlenmesi, güvenli rotaların oluşturulması, liman trafiğinin düzenlenmesi ve acil durumların koordine edilmesinde önemli rol oynuyor.
Bu nedenle kulenin çökmesinin, liman tamamen kapanmasa bile İran’ın deniz trafiğini merkezi biçimde takip etme ve yönetme kapasitesini zayıflatabileceği değerlendiriliyor.
Saldırının Hürmüz Boğazı dışında bulunan Çabahar’a yönelmesi de dikkat çekti.
Mevcut haberler ve hedeflerin konumu üzerinden yapılan değerlendirmelerde, ABD’nin operasyonlarını Basra Körfezi ve Hürmüz çevresiyle sınırlamadığı, İran’ın Umman Denizi’ne açılan alternatif ticaret kapılarını da baskı altına aldığı görüşü öne çıktı.
Çabahar’ın zarar görmesinin yalnızca İran’ın dış ticaretini değil, Afganistan’a insani yardım ve ticari ürün taşınmasını, Hindistan’ın Orta Asya’ya erişimini ve bölgesel transit ağlarını da etkileyebileceği belirtiliyor.
Saldırıların devam etmesi durumunda sigorta maliyetlerinin yükselmesi, gemilerin rotalarını değiştirmesi ve limana yönelik ticari talebin azalması ihtimalleri bulunuyor.
Son saldırının limanın kapasitesi, ekipmanları ve operasyonları üzerindeki kesin etkisine ilişkin bağımsız bir hasar tespit raporu henüz paylaşılmadı.
