İzmir Ekonomi Üniversitesi Afet Yönetimi ve Risk Azaltma Merkezi Müdürü ve İnşaat Mühendisliği Bölüm Başkanı Prof. Dr. Gökhan Kılıç, İzmir’deki aktif faylara ve eski yapı stokuna dikkat çekerek kentsel dönüşüm ile bina güçlendirme çalışmalarının hızlandırılması gerektiğini söyledi. Balçova fayının bulunduğu bölgede açıklamalarda bulunan Kılıç, yapıların zemin koşullarına uygun olmasının önemini vurguladı.
İzmir’deki binaların yaklaşık yüzde 50’sinin 1999 ve öncesine ait olduğunu belirten Kılıç, yapı güvenliğinin kontrol edilmesi ve gerekli önlemlerin alınması çağrısında bulundu. Üniversitede yürütülen “Dijital İkiz” projesiyle de binaların olası bir deprem sırasındaki davranışları bilgisayar ortamında modelleniyor.
30 Ekim depreminde zemin-yapı etkileşimine dikkat çekti
Kamuoyunda “İzmir depremi” olarak anılan 30 Ekim 2020 depreminin Samos Adası açıklarında meydana geldiğini hatırlatan Kılıç, merkez üssünden yaklaşık 77 kilometre uzaktaki Bayraklı’da 9 binanın yıkıldığını ve 117 kişinin hayatını kaybettiğini söyledi. Kılıç, Samos Adası’nda ise 2 kişinin yaşamını yitirdiğini belirtti.
Depremlerde yalnızca merkez üssüne odaklanılmaması gerektiğini ifade eden Kılıç, zemin ile yapı arasındaki etkileşimin önemine işaret etti.
“Burada en dikkat etmemiz gereken şey zemin yapı etkileşimidir. Merkez üssünün nerede olduğu önemli değil, deprem her an her yerde olabilir. Bilim henüz depremin ne zaman ve nerede olacağını tam olarak bilemiyor. Zemine uygun yapılar yapmamız gerekiyor” dedi.
İzmir’deki binaların yüzde 50’si 1999 ve öncesine ait
İzmir’deki yapı stokunu İstanbul ile karşılaştıran Kılıç, İstanbul’da 1999 depreminden sonra kentsel dönüşüm ve yeni yerleşim alanları konusunda önemli adımlar atıldığını söyledi.
İzmir’de ise binaların yaklaşık yarısının 1999 ve öncesinde inşa edildiğini belirten Kılıç, kentte çok sayıda kaçak yapı bulunduğunu ifade etti. Binaların acilen kentsel dönüşüme alınması veya güçlendirme projeleriyle sağlamlaştırılması gerektiğini vurguladı.
Kahramanmaraş merkezli depremlerde Diyarbakır’da da yıkımlar yaşandığını hatırlatan Kılıç, depremlerin merkez üssünden uzaktaki bölgelerde de ağır sonuçlar doğurabildiğine dikkat çekti.
“Yapıların da insanlar gibi bir ömrü var” diyen Kılıç, binaların bulundukları zemine uygunluğunun kontrol edilmesi ve gerekli tedbirlerin alınması gerektiğini kaydetti.
Müteahhit sayısı ve yapı denetimi tartışması
Türkiye’deki müteahhit sayısının Avrupa ülkelerine kıyasla yüksek olduğunu söyleyen Kılıç, inşaat sektöründeki denetim ve etik sorunlarına dikkat çekti.
Kılıç, Türkiye’de 453 bin müteahhit bulunduğunu ve bunların 300 bininin aktif olduğunu belirtti. Almanya’da 8 bin, Fransa’da 7 bin müteahhit bulunduğunu, Avrupa Birliği genelindeki sayının ise 25 bin olduğunu ifade etti.
İnşaatlarda malzemeden tasarruf amacıyla yapılan usulsüzlüklerin insan hayatını tehlikeye attığını savunan Kılıç, yapı güvenliğinde malzeme kalitesi ve denetimin önemini vurguladı.
Japonya ve Şili örneklerini verdi
Japonya ve Şili’de depreme dirençli yapılar inşa edildiğini belirten Kılıç, Türkiye’de de zemin-yapı etkileşiminin dikkate alınması ve yapıların ilgili yönetmeliklere uygun biçimde inşa edilmesi gerektiğini söyledi.
Beton ve demir gibi yapı malzemelerinin standartlara uygun kullanılmasının önemine dikkat çeken Kılıç, Türkiye’de 1999’dan bu yana deprem yönetmeliklerinin 5 kez değiştiğini ifade etti.
Dijital ikiz projesiyle binaların deprem davranışı inceleniyor
İzmir Ekonomi Üniversitesi bünyesinde yürütülen “Dijital İkiz” projesi kapsamında binaların bilgisayar ortamındaki modelleri oluşturuluyor. Prof. Dr. Gökhan Kılıç, bu modeller aracılığıyla yapıların deprem sırasında nasıl davranabileceğinin incelendiğini belirtti.
Balçova’daki binalar üzerinde çalışmaya başladıklarını söyleyen Kılıç, yapıların verilerinin sisteme aktarıldığını ve olası deprem senaryolarındaki davranışlarının değerlendirildiğini anlattı.
Projede kazısız teknolojiler, karot numuneleri ve mevcut yapı projelerinden yararlanıldığını belirten Kılıç, elde edilen verilerle binaların modellenmesi ve hangi yapılarda hangi önlemlerin gerektiğinin incelenmesi üzerinde çalıştıklarını kaydetti.
