Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasında 7 Ağustos 2026’da imzalanan Mekke Ortak Savunma Anlaşması’nın onaylanmasına ilişkin kanun teklifi, Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne (TBMM) sunuldu. 16 maddeden oluşan anlaşma; karşılıklı savunma, istihbarat paylaşımı, lojistik destek, ortak tatbikatlar ve savunma sanayii alanlarında iş birliğini kapsıyor.
Anlaşmanın ikinci maddesine göre taraflardan birine yönelik dış kaynaklı silahlı saldırı, bütün taraflara yapılmış sayılacak. Saldırıya uğrayan ülkeye, askeri imkânlar dahil mevcut karşılıklı yardım olanaklarıyla destek verilmesi öngörülüyor.
Burhanettin Duran’dan anlaşmaya ilişkin açıklama
Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanı Burhanettin Duran, kanun teklifinin TBMM’ye sunulmasını sosyal medya hesabından değerlendirdi.
Duran, anlaşmanın üç ülke arasındaki stratejik iş birliğinin kurumsallaşması açısından önemli bir aşama olduğunu belirtti. Anlaşmanın kolektif caydırıcılığı güçlendirmeyi, savunma alanındaki ortak kabiliyetleri artırmayı ve bölgede güvenlik ile istikrarın korunmasını hedeflediğini ifade etti.
Bir ülkeye saldırı tüm taraflara yapılmış sayılacak
Anlaşmanın ikinci maddesinde, taraflardan birine yönelik dış kaynaklı silahlı saldırının tüm taraflara yönelik bir saldırı olarak kabul edileceği belirtiliyor.
Birleşmiş Milletler Şartı’nın 51’inci maddesinde yer alan meşru müdafaa hakkına atıf yapılan düzenlemeye göre, saldırıya uğrayan tarafa askeri imkânlar dahil mevcut karşılıklı yardım olanaklarıyla derhal destek verilmesi öngörülüyor.
Anlaşmanın diğer maddeleri savunma ve güvenlik alanlarında iş birliğinin geliştirilmesini, uluslararası güvenlik konularında düzenli istişare yapılmasını ve terörle mücadelede operasyonel düzeyde iş birliğinin güçlendirilmesini içeriyor.
Yeni ülkelerin katılımı oydaşma şartına bağlı
Metinde Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan “Çekirdek Taraflar” olarak tanımlanıyor. Anlaşmaya yeni ülkelerin katılabilmesi için üç çekirdek tarafın da onayı, yani oydaşması gerekiyor.
Anlaşmada değişiklik yapılabilmesi için de çekirdek tarafların oybirliği şartı bulunuyor.
Mekke Ortak Savunma Anlaşması’nın 16 maddesi
Madde 1 – Egemenlik ve toprak bütünlüğü: Taraflar bağımsızlık, egemenlik ve toprak bütünlüğünün korunması için iş birliği yapacak, tehdit durumunda gerekli yöntemlere başvuracak.
Madde 2 – Karşılıklı savunma: Taraflardan birine yönelik dış kaynaklı silahlı saldırı, tüm taraflara yapılmış sayılacak. Saldırıya uğrayan ülkeye askeri imkânlar dahil karşılıklı yardım sağlanacak.
Madde 3 – Savunma iş birliği: Savunma, savunma sanayii ve güvenlik alanlarında yakın iş birliği yapılacak; silahlı kuvvetler arasındaki ilişkiler geliştirilecek.
Madde 4 – Güvenlik istişareleri: Uluslararası güvenlik konularında düzenli istişarelerde bulunulacak, hayati çıkarların korunması için ortak değerlendirmelere dayalı tedbirler alınacak.
Madde 5 – Terörle mücadele: Terörle mücadelede operasyonel düzey de dahil olmak üzere iş birliği güçlendirilecek.
Madde 6 – Eğitim ve tatbikatlar: Barışta ve savaşta personel değişimi yapılacak, ortak eğitim ve tatbikatlar düzenlenecek, birlikte çalışabilirlik artırılacak.
Madde 7 – Savunma sanayii: Teknoloji ve uzmanlık paylaşılacak. İleri teknoloji alanlarında ortak araştırma-geliştirme, inovasyon ve üretim çalışmaları yürütülecek, uzman insan kaynağı yetiştirilecek.
Madde 8 – Ortak komite: Dışişleri ve savunma bakanları ile genelkurmay başkanlarından oluşan Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi kurulacak. Komite yılda iki kez, taraflar arasında dönüşümlü olarak toplanacak. Liderler gerektiğinde yılda bir kez bir araya gelecek. Daimi sekreterya Suudi Arabistan’da bulunacak. İlk genel sekreter Pakistan vatandaşı olacak; genel sekreterlik üç yıllık dönemlerle dönüşümlü yürütülecek.
Madde 9 – Bilgi ve istihbarat paylaşımı: Mutabık kalınan güvenli kanallar üzerinden bilgi ve istihbarat paylaşılacak, bilgi güvenliği sağlanacak.
Madde 10 – Lojistik destek: Barışta, savaşta ve olağanüstü durumlarda silah, mühimmat, yakıt ve yedek parça dahil lojistik destek verilecek.
Madde 11 – Hukuki dayanak: Anlaşma, uygulama için hukuki dayanak kabul edilecek ve gerektiğinde ek yasal düzenlemeler önerilecek.
Madde 12 – Mevcut uluslararası yükümlülükler: Tarafların daha önce imzaladıkları uluslararası anlaşmalardan doğan yükümlülükleri saklı kalacak.
Madde 13 – Gizlilik: Gizlilik dereceli bilgiler üçüncü devletler, şirketler veya kişilerle paylaşılmayacak. Bilgilere “bilmesi gereken” ilkesi çerçevesinde erişilecek.
Madde 14 – Anlaşmazlıkların çözümü: Anlaşmanın yorumlanması veya uygulanmasından doğabilecek anlaşmazlıklar, istişare ve görüşmeler yoluyla dostane şekilde çözülecek.
Madde 15 – Değişiklik yapılması: Anlaşma, çekirdek taraflar arasında istişare ve oybirliğiyle değiştirilebilecek.
Madde 16 – Yürürlük ve çekilme: Anlaşma, son onay belgesinin sekretaryaya teslim edildiği tarihte yürürlüğe girecek ve süresiz olarak yürürlükte kalacak. Taraflar ilk 10 yıl anlaşmadan çekilemeyecek. Bu sürenin ardından üç ay önceden yazılı bildirimle çekilme mümkün olacak. Fesih veya çekilme devam eden faaliyet ve projeleri etkilemeyecek; gizlilik yükümlülükleri sürecek.
Yorum farklılığında İngilizce metin esas alınacak
Anlaşma Türkçe, Arapça ve İngilizce olmak üzere üç asıl nüsha halinde imzalandı. Metinler arasında yorum farklılığı ortaya çıkması durumunda İngilizce metin esas alınacak.
Kanun teklifinin Meclis süreci
Anlaşmanın yürürlüğe girmesi için kanun teklifinin TBMM’deki onay sürecinin tamamlanması gerekiyor. Teklifin Dışişleri Komisyonu’nda görüşülmesi ve ardından Genel Kurul gündemine gelmesi bekleniyor. Komisyon ve Genel Kurul aşamalarındaki işlemler tamamlanmadan anlaşmanın Türkiye açısından onay süreci bitmiş sayılmayacak.
