Şirket adına kayıtlı ticari araçları kullanan ve SGK kaydı bulunmayan sürücülerle ilgili inceleme süreci değişti. Yeni uygulamada, trafik denetiminde sigortasız olduğu belirlenen sürücüye ilişkin tutanak tek başına şirkete ceza verilmesi için yeterli olmayacak. Sürücü ile araç sahibi arasındaki ilişkinin niteliği araştırılacak.
İnceleme sonucunda fiilî bir işçi-işveren ilişkisi ve kayıt dışı çalışma tespit edilirse şirket hakkında idari para cezası uygulanabilecek. Arkadaşlık, akrabalık veya aracın emanet verilmesi gibi durumlar da değerlendirmeye alınacak.
Trafik denetimlerinden alınan bilgiler SGK'ya iletiliyor
Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) ile il emniyet müdürlükleri arasında 2021 yılından bu yana yürütülen uygulama kapsamında, ticari araçların trafik kontrollerinde sürücülerin sigortalılık durumları inceleniyor.
Trafik ekipleri, sürücüye yüzüne karşı tebliğ edilen tutanaklarda yer alan araç plakası, sürücünün kimlik bilgileri, denetimin yapıldığı yer ve tarih gibi bilgileri SGK'ya iletiyor. Kurum da bu kayıtları kayıt dışı istihdam yönünden değerlendiriyor.
Tutanak tek başına ceza için yeterli olmayacak
Yeni uygulamada, sürücü ile araç sahibi şirket arasında daha önce sigortalı bir çalışma kaydı bulunmaması durumunda dosyanın doğrudan ceza işlemine konu edilmesi yerine inceleme yapılması öngörülüyor.
SGK denetmenleri, gerekli görülmesi halinde sürücünün ve araç sahibinin ifadelerine başvuracak. Taraflar arasındaki ilişkinin iş sözleşmesine dayanıp dayanmadığı, aracın arkadaşlık veya akrabalık nedeniyle ya da emanet olarak kullanılıp kullanılmadığı araştırılacak.
İşlem, inceleme sonucunda hazırlanacak rapora göre yürütülecek. Dolayısıyla şirket adına kayıtlı bir aracı kullanan kişinin SGK kaydının bulunmaması, tek başına kayıt dışı istihdamın kesinleştiği anlamına gelmeyecek.
Çalışma günlerinin sigortalılık kaydı nasıl yapılacak?
Düzenlemeyle sigortasız çalışmanın başlangıç tarihinin ve hizmet günlerinin belirlenmesine ilişkin esaslar da güncellendi.
Aynı işyerinde fiilî çalışmayı gösteren birden fazla bilgi ve belge bulunması halinde en eski tespit tarihi işe giriş tarihi olarak kabul edilecek. Çalışıldığı belirlenen her gün için bir günlük sigortalı hizmet kaydı oluşturulacak ve çalışma kısmi süreli olarak değerlendirilecek.
Arada çalışma tespiti bulunmayan bir ayın ardından yeniden tespit yapılırsa yeni bir işe giriş işlemi uygulanacak. İlk ve son tespit arasındaki dönemde kesintisiz çalışma bulunduğu yönünde itiraz olması halinde konu denetime gönderilebilecek.
Henüz sonuçlandırılmamış veya ilgili servislere iletilmiş dosyaların da yeni genelge hükümlerine göre değerlendirilmesi öngörülüyor.
Kayıt dışı istihdamda ceza 198 bin 180 liraya ulaşabiliyor
Kayıt dışı işçi çalıştırdığı tespit edilen şirketler için 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu kapsamında idari para cezaları uygulanıyor.
Haberde aktarılan 2026 yılı tutarlarına göre, sigortalı işe giriş bildirgesinin süresinde verilmemesi halinde 66 bin 60 lira ceza uygulanabiliyor. Aynı ihlalin bir yıl içinde tekrarlanması ve yeniden tespit edilmesi halinde ceza, her bir sigortasız çalışan için 198 bin 180 liraya ulaşabiliyor.
Çalışanın aylık bildirimlerde yer almaması halinde 66 bin 60 lira, ücret bordrosunda gösterilmemesi halinde 16 bin 515 lira, yasal kayıt ve belgelerin geçersiz sayılması durumunda ise 16 bin 515 lira tutarında ek yaptırımlar söz konusu olabiliyor.
Bu cezalar farklı ihlallere ilişkin. Uygulanacak yaptırımın kapsamı, incelemede tespit edilen fiillere göre belirleniyor.
Kiralık ticari araçlarda yazılı sözleşme şartı
Ticari aracın kiraya verilmesi halinde farklı bir değerlendirme yapılıyor. Aracı kullanan sürücünün, aracı kiralayan gerçek veya tüzel kişi tarafından sigortalı çalıştırılması durumunda, yalnızca araç sahibi olması nedeniyle kiraya verene kayıt dışı istihdam cezası uygulanmıyor.
Bu değerlendirmede kira sözleşmesinin yazılı olması ve taraflarca imzalanması şartı aranıyor.
Editoryal not: Kaynak metindeki “ifadeye çağrılacak” ifadesi, her şirket aracı kullanıcısının otomatik olarak ifadeye çağrılacağı anlamına gelmiyor. İfade alınması, SGK incelemesinin gerekli gördüğü dosyalarda yürütülecek bir süreç olarak aktarılmalı.
