ABD ordusu, 2003 yılında başlayan Irak’taki askeri varlığının ardından çekilme sürecini tamamladı. ABD Savunma Bakanlığı (Pentagon), ABD ve koalisyon güçlerinin Irak’tan çekilmesinin tamamlandığını 30 Eylül 2026’da açıkladı.
Pentagon Sözcüsü Sean Parnell, çekilmenin ABD ile Irak arasında Eylül 2024’te varılan anlaşma ve ABD’nin ulusal çıkarları doğrultusunda tamamlandığını bildirdi. Erbil Hava Üssü’nden koalisyon güçleri ve ekipmanlarının ayrılmasıyla askeri misyonun sona erdiği belirtildi.
Irak güvenliğinde sorumluluk Irak güçlerinde
Parnell, Irak Güvenlik Güçlerinin, Peşmerge ve Kuzey Irak’taki diğer güvenlik güçleri dahil olmak üzere ülkenin güvenliğini sağlamaya ve DEAŞ kalıntılarıyla mücadeleye yönelik çalışmalara öncülük etmesini beklediklerini belirtti.
Pentagon Sözcüsü, ABD’nin Irak’a hedefli eğitim ve istihbarat desteği vermeyi sürdüreceğini de açıkladı. Parnell, DEAŞ kalıntıları ve İran yanlısı milisler dahil olmak üzere Irak’ın karşı karşıya olduğu güvenlik sorunlarında birincil sorumluluğun artık Irak hükümetine ait olduğunu ifade etti.
2003’te başlayan askeri varlık
ABD, Saddam Hüseyin yönetimini devirmek amacıyla Mart 2003’te Irak’ı işgal etti. ABD askerleri 2011’de ülkeden çekildi ancak 2014’te DEAŞ’a karşı mücadele kapsamında yeniden Irak’a konuşlandırıldı. Son çekilmeyle birlikte ABD’nin Irak’taki 2003’te başlayan askeri varlığı sona ermiş oldu.
ABD ile Irak arasında 2024’te yapılan anlaşmayla koalisyonun Irak’taki askeri misyonunun sona erdirilmesi ve güvenlik ilişkisinin ikili yapıya dönüştürülmesi için takvim oluşturulmuştu. Bu plan kapsamında son aşamanın Eylül 2026’da tamamlanması öngörülüyordu.
Irak savaşının ağır bilançosu
ABD’nin 2003’te başlayan işgali ve sonrasındaki çatışmalar Irak’ta uzun yıllar süren güvenlik, insani ve siyasi sorunlara yol açtı.
Irak’taki can kayıplarına ilişkin farklı araştırmalar birbirinden önemli ölçüde farklı sonuçlar ortaya koyuyor. Kullanılan yöntemlere göre rakamlar değişirken, Opinion Research Business’ın 2007’de yayımladığı ve daha sonra 2008’de güncellediği çalışmada çatışmalar nedeniyle 1 milyondan fazla Iraklının öldüğü tahmin edilmişti. Ancak bu tahmin daha sonra metodolojisi nedeniyle ciddi biçimde eleştirildi. Iraq Body Count, söz konusu çalışmanın metodolojik sorunları nedeniyle güvenilir bir ölüm tahmini olarak kabul edilmemesi gerektiğini belirtti.
Iraq Body Count’un kayıtlarına göre ise 2003-2007 döneminde belgelenmiş sivil şiddet kaynaklı ölümlerin toplamı 81 bini aşmıştı. Kuruluş, kayıtların eksik olabileceğini ve gerçek sayının daha yüksek olabileceğini belirtiyor.
Ebu Gureyb cezaevindeki ihlaller
ABD’nin Irak’taki askeri varlığı döneminde Ebu Gureyb Cezaevi’nde tutuklulara yönelik kötü muamele ve işkence görüntüleri 2004’te kamuoyuna yansıdı.
ABD ordusunun Irak’taki gözaltı merkezlerinde uyguladığı kötü muameleye ilişkin soruşturmalar yürütüldü. Ebu Gureyb’deki uygulamalar, Irak savaşı döneminin en çok tartışılan insan hakları başlıkları arasında yer aldı.
Felluce’de beyaz fosfor kullanımı
2004 yılında Felluce’deki çatışmalar da Irak savaşının önemli başlıklarından biri oldu. ABD Savunma Bakanlığı, ABD güçlerinin Kasım 2004’te Felluce’de düşman unsurlara karşı beyaz fosfor kullandığını kabul etmişti. Human Rights Watch, kullanımın siviller üzerindeki etkilerine ilişkin tanıklık ve raporları aktardı.
Birleşmiş Milletler kaynaklarında da Felluce operasyonları sırasında sivillere yönelik ihlaller ve beyaz fosfor kullanımıyla ilgili iddialar yer aldı. Bu kaynaklarda olayların hukuki niteliğine ilişkin farklı değerlendirmeler bulunduğu görülüyor.
Irak’ın kültürel mirası da zarar gördü
2003’te Bağdat’ın düşmesinin ardından Irak Ulusal Müzesi yağmalandı. UNESCO, müze yönetiminin yaklaşık 15 bin eserin çalındığını tahmin ettiğini, bunların yaklaşık 5 bininin silindir mühürlerden oluştuğunu bildirdi. UNESCO’ya göre daha sonra binlerce eser geri getirildi.
Irak’ın kültürel mirasına yönelik kayıplar yalnızca müzelerle sınırlı kalmadı. Kütüphaneler, arşivler ve arkeolojik alanlar da savaş ve yağmalardan zarar gördü.
Çekilme sonrası yeni dönem
ABD ordusunun çekilmesiyle Irak’ta ABD öncülüğündeki askeri misyon sona ererken, Washington ile Bağdat arasındaki güvenlik ilişkisinin tamamen sona ermesi beklenmiyor.
Pentagon, Irak’a hedefli eğitim ve istihbarat desteğinin devam edeceğini açıkladı. Irak Güvenlik Güçlerinin ise ülkenin güvenliğinde daha fazla sorumluluk üstlenmesi bekleniyor.
