Çocuk adalet sistemi, infaz süreçleri ve çocukların korunmasına ilişkin düzenlemeler içeren kanun teklifi TBMM Genel Kurulu’nda kabul edildi.
Çocuk adalet sistemi, infaz süreçleri ve çocukların korunmasına yönelik düzenlemeler içeren Çocuk Koruma Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi, TBMM Genel Kurulu’nda kabul edildi.
Düzenlemeyle, ateşli silahın gerekli dikkat ve özen gösterilmeden muhafaza edilerek çocuk tarafından ele geçirilmesine neden olunması müstakil suç kapsamına alındı. Daha ağır bir suç oluşturmaması halinde silahı tedbirsiz şekilde bulunduranlara 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezası verilecek.
15-18 yaş grubunda ceza limitleri artırıldı
Türk Ceza Kanunu’nda yapılan değişiklikle 12-18 yaş grubundaki çocuklar için hapis cezalarının alt ve üst sınırları yükseltildi.
Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası gerektiren kasten öldürme ve ağır yaralama gibi suçlarda 15-18 yaş grubundaki çocuklar için cezanın üst sınırı 19 ila 27 yıl arasında uygulanacak. Müebbet hapis cezası gerektiren durumlarda ise ceza 15 ila 18 yıl arasında olacak.
Yaralama suçlarında yaş indiriminin kaldırılması da en ağır sonuçların ortaya çıktığı durumlarla sınırlandırıldı. Buna göre mağdurun bitkisel hayata girmesi, organ veya duyularını tamamen kaybetmesi, konuşma ya da çocuk yapma yeteneğinin yok olması, yüzde kalıcı iz veya şekil bozukluğu oluşması, hamile kadının çocuğunu düşürmesi ya da yaralamanın ölümle sonuçlanması halinde yaş indirimi uygulanmayacak.
Organ işlevinin zayıflaması veya kemik kırılması gibi daha hafif ağırlaşmış yaralama hallerinde ise yaş indiriminin kaldırılması uygulanmayacak.
Çocuklarda tekerrür maddesi çıkarıldı
Teklifin ilk halinde yer alan ve çocuklarda suçta tekerrür için yaş sınırını 18’den 15’e düşüren madde, Genel Kurul görüşmeleri sırasında verilen önergeyle teklif metninden çıkarıldı.
Aile ihmali için ceza artırıldı
Aile hukukundan kaynaklanan bakım, eğitim ve gözetim yükümlülüğünü ihlal eden veli veya bakım sorumlularına yönelik cezalar artırıldı.
Aile bireyinin ihmali sonucunda çocuğun kasten öldürme veya ağır yaralama suçu işlemesi halinde, sorumluluğunu yerine getirmeyen kişiye verilecek ceza şikayet şartı aranmaksızın yarısından iki katına kadar artırılacak.
15 yaşını doldurmamış çocuklar hakkında Sosyal İnceleme Raporu alınmadan hazırlanan iddianameler ise Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 174. maddesi kapsamında mahkemelerce iade edilecek.
Çocukların infaz sistemi değişti
Çocuk hükümlülerin cezalarının infazına doğrudan çocuk eğitimevlerinde başlanması uygulaması kaldırıldı.
Yeni düzenlemeyle infaza çocuk kapalı ceza infaz kurumlarında başlanacak, iyi halli çocuklar eğitimevlerine ayrılacak. Çocukların kapalı ceza infaz kurumlarında suç türlerine göre ayrı koğuşlarda barındırılması zorunlu olacak.
Çocuk hükümlülerin kapalı ceza infaz kurumlarından çocuk eğitimevlerine ayrılmasını değerlendirecek idare ve gözlem kurullarının yapısı da yeniden düzenlendi.
Değerlendirmesi olumsuz sonuçlanan çocuklar için yeniden değerlendirme süresi en fazla 6 ay olacak.
Genel Kurul’da kabul edilen önergeyle, çocuk hükümlülerin kapalı cezaevinden eğitimevine ayrılmasını değerlendiren kurula Türkiye Barolar Birliği Çocuk Hakları Komisyonu tarafından görevlendirilecek bir avukat da dahil edildi.
Terör ve örgüt suçları hariç olmak üzere, kasıtlı suçlardan toplam 3 yıl veya daha az, taksirli suçlardan ise 5 yıl veya daha az hapis cezası alan çocukların cezaları doğrudan eğitimevlerinde infaz edilecek.
Firar eden veya hakkında kesinleşmiş disiplin cezası bulunan çocuklar kapalı ceza infaz kurumuna gönderilecek.
Ağır suçlarda infaz indirimi kaldırıldı
Koşullu salıverilme hesabında 15 yaş altındaki çocuklar için uygulanan "1 günün 2 gün sayılması" kuralı; kasten öldürme, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar, uyuşturucu imal ve ticareti ile örgüt kurma suçları bakımından kaldırıldı.
Bu suçlarda hesaplama 1 güne 1 gün olarak yapılacak.
Bıçak ve delici alet satışına yeni düzenleme
Av bıçağı, satır, döner bıçağı, ucu sivri tornavida, şiş ve demir çubuk gibi aletlerin pazar yerlerinde, açıkta ve gezici tezgahlarda satılması, 18 yaşından küçüklere satılması ve çocuklar tarafından taşınması yasaklandı.
Düzenleme internet ve mesafeli satışları da kapsıyor.
Kurallara uymayanlara 5 bin lira, aletlerin vahim nitelikte olması halinde ise 10 bin lira idari para cezası uygulanacak. Söz konusu eşyanın mülkiyeti de kamuya geçirilecek.
15 yaş altındaki çocuklar için çocuk hakiminden koruyucu tedbir talep edilecek. Sanat veya meslek icrası için gerekli durumlar ise yasak kapsamının dışında tutulacak.
Ceza sorumluluğu olmayan çocuklara yeni tedbirler
Ceza sorumluluğu bulunmayan ve "adli süreçteki çocuk" olarak tanımlanan çocuklar için çeşitli yönlendirme tedbirleri getirildi.
Bu kapsamda 20 ila 300 saat arasında sosyal ve toplumsal hizmet, dijital risklerden korunma amacıyla BTK ve Siber Güvenlik Başkanlığı denetiminde 3 ay ila 2 yıl arasında cihaz ve mecralara erişim takibi, kitap ve kütüphane çalışmaları, çevre temizliği ve ağaçlandırma ile bağımlılıkla mücadele programları özel güvenlik tedbiri olarak uygulanabilecek.
Risk altındaki çocuklar için acil korunma tedbiri
Madde bağımlılığı, akıl hastalığı veya bulaşıcı hastalık nedeniyle tehlike oluşturan ve sağlık kuruluşuna getirilen risk altındaki çocuk için uzman hekim tarafından 24 saat içinde rapor hazırlanacak.
Sağlık kurulu raporu doğrultusunda çocuk hakimi 48 saat içinde acil korunma kararı verebilecek. Süreç boyunca gerekli tıbbi müdahale yapılacak ve ihtiyaç halinde kolluk kuvvetlerinden yardım alınabilecek.
Çocuk hakkında kamu davası açılması halinde durum, gerekli idari tedbirlerin alınması amacıyla Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile Milli Eğitim Bakanlığı’nın ilgili il veya ilçe müdürlüklerine bildirilecek.
15 yaş altındaki çocuklar için sosyal inceleme raporu zorunlu
15 yaşını doldurmamış çocuklar hakkında Sosyal İnceleme Raporu alınması zorunlu hale getirildi.
15 yaşından büyük çocuklar için rapor alınmaması halinde bunun gerekçesi iddianamede veya kararda açıkça belirtilecek.
Çocuk hakkında hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilmesi halinde yönlendirme tedbirleri denetimli serbestlik kapsamında uygulanacak.
Mal varlığına karşı işlenen suçlarda değerin az olması halinde çocuğun ekonomik şartları gözetilerek zararın giderilmesi şartı aranmayabilecek.
Koruyucu ve destekleyici tedbirlerin uygulanmasında kolluk kuvvetlerinden yardım istenebilecek. Tedbirlerin koordinasyonu merkezde Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, illerde valilik, ilçelerde ise kaymakamlık tarafından yürütülecek.
Tedbir kararlarının gereğine aykırı hareket eden anne, baba, vasi veya bakım sorumlularına çocuk hakimi kararıyla 3 günden 10 güne kadar tazyik hapsi uygulanabilecek.
"Suça sürüklenen çocuk" ifadesi kaldırıldı
Kanunla birlikte mevzuatta kullanılan "suça sürüklenen çocuk" ifadesi kaldırıldı.
Sosyal Hizmetler Kanunu, Ceza Muhakemesi Kanunu ve Çocuk Koruma Kanunu dahil ilgili düzenlemelerde bu ifadelerin yerine "adli süreçteki çocuk" veya "hakkında adli süreç yürütülen" ifadeleri getirildi.
