Dokuz Eylül Üniversitesi (DEÜ) Deprem Araştırma ve Uygulama Merkezi Müdürü Prof. Dr. Hasan Sözbilir, Türkiye'de deprem üretme zamanı gelmiş 30 fay tespit ettiklerini bildirdi. Sözbilir, 1996 yılında yapılan bilimsel çalışmalarda 15'e yakın aktif olmayan fay belirlendiğini, ancak zaman içinde bu fayların 6’sının kırılarak deprem ürettiğini söyledi.
2023 Kahramanmaraş merkezli depremlerden sonra ülke genelindeki fayların durumunu değerlendirmek üzere bir çalışma başlattıklarını belirten Prof. Dr. Sözbilir, 2011 yılından bu yana tanımlanan 485 fay bulunduğunu ifade etti. Bunlar arasında "sismik boşluk" olarak nitelendirilen ve deprem üretme zamanı gelmiş fayların ön plana çıktığını vurguladı.
İstanbul, Batı Anadolu ve Doğu Anadolu’da risk yüksek
Prof. Dr. Sözbilir, “Bir bölgede uzun süredir deprem olmuyorsa, bu durum fayların deprem üretmeden stres biriktirdiğini gösterir. Bu faylarda geçmiş dönemlerde oluşmuş depremler ‘paleosismoloji’ yöntemiyle incelendi. Fayın geçmişteki deprem aralıkları ile son depremin üzerinden geçen süre birbiriyle çakışıyorsa, bu durum fayın yakında yeniden kırılabileceğini gösterir” dedi.
Sözbilir, özellikle İstanbul’un güneyinde bulunan Kumburgaz, Adalar ve Avcılar segmentlerinin oluşturduğu fay hattında büyük bir depremin beklendiğine dikkat çekti. Ege ve Akdeniz açıklarında deniz altındaki fayların yanı sıra karada da çok sayıda kritik fay bulunduğunu belirtti.
Batı Anadolu’da İzmir’deki Tuzla Fayı, Balıkesir’deki Gökçeyazı segmenti, Eskişehir Fayı; Orta Anadolu’da Tuz Gölü, Kayseri-Erciyes ve Erkilet Fayları; Doğu Anadolu'da ise Malatya, Ovacık, Yedisu, Şirvan, Cizre ve Yüksekova faylarının da sismik boşluk sınıfında değerlendirildiğini söyledi. Bazı fayların 3 bin ila 4 bin yıldır deprem üretmediğine dikkat çekti.
Fayların üzerinde yapılaşma kısıtlanmalı
Prof. Dr. Sözbilir, yürütülen çalışmalar sonucunda hazırlanan raporların ilgili belediyelere teslim edildiğini, belediyelerin de Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ile temas kurduğunu belirtti.
Fay hatlarının geçtiği bölgelerde yapılaşmanın dikkatle ele alınması gerektiğini vurgulayan Sözbilir, şu ifadeleri kullandı:
“Bu fayların mekânsal planlama kapsamında değerlendirilmesi ve ‘fay sakınım bandı’ uygulamalarıyla yapılaşmanın engellenmesi gerekiyor. Faylar üzerinde mevcut yapı stoku varsa, bu yapıların fay kırılması durumunda ne derece hasar alabileceği analiz edilmeli. Hasar riski yüksekse, bu yapıların kentsel dönüşüm kapsamında yeniden planlanması şart.”
