AYFER BİLGİN EROL

Bilim Uzmanı

Smmm & Bilirkişi

Özet İşletmelerin yatırım mallarına ulaşmasında öz kaynak kullanımını minimize eden ve likidite dengesini koruyan finansal kiralama (leasing) işlemleri, günümüz modern finans dünyasının vazgeçilmez bir parçasıdır. Bu çalışma, finansal kiralama işlemlerinin 6361 sayılı Kanun ve vergi mevzuatı (VUK) ile uluslararası finansal raporlama standartları (TFRS 16) ışığında muhasebeleştirilme süreçlerini incelemektedir. Makalede, kiracı konumund

aki şirketlerin ilk kayıt, periyodik fatura ödemeleri, faiz ayrıştırması, amortisman hesaplamaları ve değerleme işlemleri gerçek veriler ve örnek yevmiye kayıtları ile detaylandırılmıştır.

1. Finansal kiralama, bir yatırım malının mülkiyetinin kiralayan şirkette (banka veya leasing şirketi) kalarak, kullanım hakkının belirli bir kira bedeli karşılığında kiracıya devredilmesini öngören bir finansman tekniğidir. Türkiye’de ilk kez 1985 yılında 3226 sayılı Kanun ile düzenlenen bu müessese, 21.11.2012 tarihinde yürürlüğe giren 6361 sayılı "Finansal Kiralama, Faktoring ve Finansman Şirketleri Kanunu" ile modern bir yapıya kavuşmuştur. Bu yöntemin temelinde, yatırımlardan elde edilen asıl faydanın mülkiyetten değil, kullanımdan kaynaklandığı düşüncesi yer alır; bu durum literatürde "ekonomik mülkiyet" kavramı ile açıklanmaktadır.

2. KAVRAMSAL ÇERÇEVE VE YASAL DAYANAKLAR Finansal kiralama işlemlerinde muhasebe sürecini belirleyen iki temel düzenleme mevcuttur: Vergi Usul Kanunu (VUK 290. mükerrer madde) ve Türkiye Finansal Raporlama Standartları (TFRS 16). Ayrıca katılım bankaları tarafından gerçekleştirilen ve "Finansal İcare" olarak adlandırılan işlemler için Faizsiz Finansal Muhasebe Standartları (FFMS 8) dikkate alınmaktadır.

Bir kiralamanın "finansal kiralama" sayılabilmesi için şu şartlardan en az birinin sağlanması gerekir:

  • Mülkiyetin kira süresi sonunda kiracıya devredilmesi.
  • Kiracıya sembolik bir bedelle satın alma hakkı tanınması.
  • Kiralama süresinin malın ekonomik ömrünün %80’inden büyük olması.
  • Kira ödemelerinin bugünkü değerinin malın rayiç bedelinin %90’ından büyük olması.

3. MUHASEBE KAYITLARINDA KULLANILAN HESAPLAR VE İŞLEYİŞİ Tek Düzen Hesap Planı çerçevesinde, kiracı şirketler için kiralama işlemlerinde şu hesap grupları aktif olarak kullanılır:

  • 260 Haklar: Kiralanan varlığın anapara tutarının (kira ödemelerinin bugünkü değeri) izlendiği hesaptır.
  • 301 / 401 Kiralama İşlemlerinden Borçlar: Finansal kiralama yapan kuruma olan toplam borcun (anapara + faiz) kısa ve uzun vadeli olarak izlendiği pasif karakterli hesaplardır.
  • 302 / 402 Ertelenmiş Finansal Kiralama Borçlanma Maliyetleri (-): Borcun içindeki henüz vadesi gelmemiş faiz yükünü ifade eden, pasifi düzenleyici aktif karakterli hesaplardır.

4. UYGULAMALI MUHASEBE SÜREÇLERİ VE GERÇEK VERİ ANALİZİ 4.1. İlk Kayıt ve Aktifleştirme Örnek olarak; "ABC Bakliyat A.Ş."nin 01.01.2020 tarihinde 250.000 TL bedelli bir makineyi 36 ay vadeli ve aylık %1,5 kâr oranı ile kiraladığını varsayalım. Toplam borç 325.371,56 TL (250.000 TL anapara + 75.371,56 TL faiz) olarak hesaplanmıştır.

Kayıt Mantığı:

  • 260 HAKLAR (Anapara): 250.000 TL (Borç)
  • 302 ERTELENMİŞ BORÇ. MALİYETLERİ (1 Yıllık Faiz): 36.684,98 TL (Borç)
  • 402 ERTELENMİŞ BORÇ. MALİYETLERİ (Diğer Yıllar): 38.686,58 TL (Borç)
  • 301 FİN. KİRALAMA İŞL. BORÇLAR (1 Yıllık Toplam): 108.457,19 TL (Alacak)
  • 401 FİN. KİRALAMA İŞL. BORÇLAR (Diğer Yıllar): 216.914,37 TL (Alacak)

Burada yapılan en yaygın muhasebe hatası, kiralama konusu varlığın doğrudan "253 Tesis, Makine ve Cihazlar" hesabına kaydedilmesidir. Oysa mülkiyet henüz devredilmediği için "Özün Önceliği Kavramı" gereği 260'lı grup hesapların kullanılması, ancak sözleşme sonunda mülkiyet devriyle 250'li gruba aktarım yapılması gerekmektedir.

4.2. Periyodik Kira Faturası ve KDV İşlemleri Finansal kiralama faturası geldiğinde, fatura tutarı üzerinden anapara ve faiz ayrımı yapılmaksızın 301 nolu hesap kapatılırken KDV indirim konusu yapılır. 2011 yılında yapılan düzenleme ile birçok yatırım malında KDV oranı %1 olarak uygulanmaktadır.

Örnek Fatura Kaydı (650.000 TL Taksit Örneği):

  • 301 FİN. KİRALAMA İŞL. BORÇLAR: 650.000 TL (Borç)
  • 191 İNDİRİLECEK KDV (%1): 6.500 TL (Borç)
  • 320 SATICILAR / 102 BANKALAR: 656.500 TL (Alacak)

4.3. Finansman Giderlerinin Dönemsellik İlkesi Gereği Giderleştirilmesi Vadesi gelen aylarda, "302 Ertelenmiş Finansman Giderleri" hesabındaki faiz tutarı, "780 Finansman Giderleri" hesabına virman yapılarak dönem giderine aktarılır. VUK 163 nolu tebliğ uyarınca, yatırım malının aktife alındığı yılın sonuna kadar olan faiz ve kur farklarının maliyete (260 Haklar) eklenmesi zorunludur; sonraki yıllarda ise gider yazılması ihtiyaridir.

4.4. UYGULAMALI MUHASEBE SÜREÇLERİ: ÖZGÜN SENARYO ANALİZİ Kaynaklardaki örneklerden bağımsız olarak, "Ege Lojistik A.Ş."nin 01.01.2024 tarihinde bir depolama robotu kiraladığını varsayalım.

Senaryo Verileri:

  • Malın Bedeli (Anapara): 1.800.000 TL
  • Toplam Faiz Yükü: 400.000 TL (1. Yıl: 220.000 TL, 2. Yıl: 180.000 TL)
  • Sözleşme Süresi: 2 Yıl (24 Ay)
  • KDV Oranı: %1 (Yatırım malı kapsamında)
  • Faydalı Ömür: 10 Yıl (%10 Normal Amortisman)

4.4.1. Sözleşmenin Tahakkuku ve İlk Kayıt (01.01.2024) Varlığın zilyetliği teslim alındığında, anapara 260 nolu hesaba, toplam faiz yükü 302/402 nolu hesaplara, toplam borç ise 301/401 nolu hesaplara kaydedilir.

Hesap Kodu

Borç

Alacak

260.01 FİN. KİRALAMA KONUSU KIYMETLER

1.800.000

302 ERT. FİN. KİRALAMA BORÇ. MALİYETLERİ (-)

220.000

402 ERT. FİN. KİRALAMA BORÇ. MALİYETLERİ (-)

180.000

301 FİN. KİRALAMA İŞLEMLERİNDEN BORÇLAR

1.120.000

401 FİN. KİRALAMA İŞLEMLERİNDEN BORÇLAR

1.080.000

4.4.2. Periyodik Kira Faturası ve Ödeme (Örn: Ocak 2024) Fatura geldiğinde 301 nolu borç hesabı kapatılır ve KDV indirim konusu yapılır. (Taksit Varsayımı: 93.333 TL Anapara+Faiz + %1 KDV)

Hesap Kodu

Borç

Alacak

301 FİN. KİRALAMA İŞLEMLERİNDEN BORÇLAR

93.333

191 İNDİRİLECEK KDV

933

320 SATICILAR (Veya 102 BANKALAR)

94.266

4.4.3. İlk Yıl Faizinin Maliyete Eklenmesi (VUK 163 Gereği) VUK 163 ve GVK 187 uyarınca, yatırım malının aktife alındığı yıl sonuna kadar olan faiz giderlerinin maliyete eklenmesi zorunludur.

Hesap Kodu

Borç

Alacak

260.01 FİN. KİRALAMA KONUSU KIYMETLER

220.000

302 ERT. FİN. KİRALAMA BORÇ. MALİYETLERİ (-)

220.000

4.4.4 Amortisman Ayırma İşlemi (31.12.2024) Amortisman oranı kiralama süresine göre değil, VUK 333 nolu tebliğdeki faydalı ömre göre belirlenir. 260 nolu hesapta izlenen varlığın amortismanı 268 nolu hesapta takip edilir. (Maliyet: 1.800.000 + 220.000 = 2.020.000 TL. Amortisman: 2.020.000 x %10 = 202.000 TL)

Hesap Kodu

Borç

Alacak

730 GENEL ÜRETİM GİDERLERİ (Amortisman)

202.000

268 BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR (-)

202.000

5. AMORTİSMAN AYIRMA VE DEĞERLEME SÜREÇLERİ

5.1. Amortisman Kaydı VUK 315. maddesine göre kiracı, finansal kiralama yoluyla edindiği iktisadi kıymet için amortisman ayırma hakkına sahiptir. Amortisman oranı, kiralama süresine göre değil, malın Maliye Bakanlığı tarafından belirlenen "faydalı ömrüne" göre belirlenir. Amortisman kaydında "268 Birikmiş Amortismanlar" hesabı kullanılır.

Kayıt:

  • 730 GENEL ÜRETİM GİDERİ (Amortisman): 25.000 TL (Borç)
  • 268 BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR: 25.000 TL (Alacak)

5.2. Döviz Cinsinden İşlemler ve Değerleme Eğer kiralama işlemi döviz cinsinden yapılmışsa (Örn: USD bazlı ödeme planı), 301/401 ve 302/402 hesapları geçici vergi dönemleri ve yılsonlarında VUK 280. maddesi uyarınca kur değerlemesine tabi tutulmalıdır. Oluşan kur farkları, ilk yıl malın maliyetine, sonraki yıllarda ise tercihen maliyete veya "646/656 Kambiyo Kârları/Zararları" hesaplarına kaydedilir.

6. MUHASEBE KAYITLARINDA YAPILAN HATA VE HİLELER Leasing muhasebesinde denetçiler tarafından sıkça tespit edilen hatalar şunlardır:

  • Vade Ayrımı Hatası: Tüm borçlanma maliyetlerinin sadece 302 veya 402 hesaplarda toplanarak cari oranların hatalı gösterilmesi.
  • Mükerrer Gider Kaydı: Hem amortisman ayrılması hem de ödenen kira bedellerinin (anapara dahil) doğrudan gider yazılması.
  • Yöntem Hatası: Finansal kiralamada mevzuatın izin vermediği "Azalan Bakiyeler Yöntemi" ile amortisman ayrılması.
  • Dönemsellik İhlali: Bir yıla ait amortisman giderinin o yıl yazılmayıp sonraki yıllara devredilmesi.

7. SONUÇ Finansal kiralama, işletmeler için vergi avantajı ve finansal esneklik sağlayan bir enstrüman olmakla birlikte, muhasebeleştirme sürecinde "Özün Önceliği" ve "Dönemsellik" ilkelerine azami dikkat gösterilmesini gerektirir. Kiracı şirketlerin, VUK ve TFRS 16 ayrımını doğru yapmaları, faiz ve anapara ayrıştırmasını ödeme planına sadık kalarak gerçekleştirmeleri ve amortisman süreçlerini yasal ömürler üzerinden yürütmeleri hayati önem taşır. Özellikle 260 Haklar ve 268 Birikmiş Amortisman hesaplarının kullanımı, mali tabloların gerçeğe uygun sunumu ve vergi denetimlerinde cezai müeyyidelerle karşılaşılmaması açısından muhasebe birimlerinin önceliği olmalıdır.

KAYNAKÇA

Doğruç, N. (2023, 8 Ağustos). Finansal kiralama (leasing) muhasebesi. MuhasebeTR. https://www.muhasebetr.com

Evliyaoğlu, S. (2025). Finansal kiralama sözleşmelerinde kiralananın bir satıcıdan temin edildiği hallerde satıcının ayıptan sorumluluğu. Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi

Topuz, M. (2023). 6361 Sayılı finansal kiralama, faktoring ve finansman şirketleri kanunu çerçevesinde finansal kiralama sözleşmesi (3. Baskı). Seçkin Yayınları.

17/03/2026