İstanbul Marmara Ereğlisi açıklarında meydana gelen 5.3 büyüklüğündeki deprem sonrası deprem erken uyarı sistemleri yeniden gündeme geldi. Depremleri saatler öncesinden bilmek mümkün olmasa da akıllı telefonlara yüklenen uygulamalar sayesinde yıkıcı dalgalar başlamadan saniyeler önce uyarı almak mümkün oluyor.
Erken uyarı sistemleri nasıl çalışıyor?
Deprem başladığında önce öncü P dalgası yayılır. Bu dalga yıkıcı değildir ancak telefonlardaki sensörler tarafından algılanabilir. Ardından gelen S dalgası ise büyük yıkıma neden olur. Erken uyarı uygulamaları, P dalgasını algılayıp S dalgası başlamadan önce kullanıcıları uyararak saniyeler kazandırır.
Google’ın Android Deprem Uyarı Sistemi
Google’ın Android telefonlarda varsayılan olarak sunduğu Deprem Uyarı Sistemi, milyarlarca cihazı dev bir sismik ağa dönüştürüyor. Sistem, depremin merkez üssü ve büyüklüğü hakkında bilgi veriyor, kullanıcıya “Dikkatli ol” veya “Harekete geç” bildirimleri gönderiyor.
Android cihazlarda deprem uyarılarını açmak için:
-
Ayarlar > Konum > Konum Hizmetleri menüsüne girin.
-
“Deprem Uyarıları” seçeneğini bulun.
-
Anahtarı “Açık” konuma getirin.
Bu özellik aktif olduğunda telefonunuz sessizde bile olsa yüksek sesle uyarı verir ve ekranda “Çök, Kapan, Tutun” talimatları gösterilir.
Üçüncü taraf uygulamalar
-
Deprem Ağı (Earthquake Network): Kullanıcı telefonlarını sismik sensör gibi kullanarak erken uyarı gönderen küresel bir sistem. Bazı durumlarda Google’dan daha erken bildirim yapabiliyor.
-
LastQuake: Avrupa-Akdeniz Sismoloji Merkezi (EMSC) tarafından geliştirilen uygulama, kullanıcı bildirimlerini de kullanarak hızlı deprem verisi paylaşıyor.
iPhone kullanıcıları için durum
Apple cihazlarında Google’ın deprem sistemi bulunmuyor. Ancak iOS’ta “Hayati Uyarılar” özelliği var. Bu sistem, devlet kaynaklı deprem, sel, yangın gibi acil bildirimleri topluca gönderiyor. Türkiye’de Android kadar etkili olmasa da iPhone kullanıcılarının bu özelliği açık tutması öneriliyor.
Sınırlamalar da var
Deprem erken uyarı sistemleri hayat kurtarıcı olsa da her zaman kusursuz çalışmayabilir. Google, 2023 Kahramanmaraş depremleri sırasında büyüklüğü düşük tahmin ettiği için milyonlarca kişiye yeterli uyarı gönderemediğini kabul etmişti.
