En düşük emekli aylığının belirlenmesinde mevcut uygulamanın değiştirilmesine yönelik dört farklı model gündeme geldi. Asgari ücret bağlantısı, gelir tamamlama desteği, kök aylık sisteminde reform ve bütçe dengelerine dayalı artış seçenekleri üzerinde duruluyor.
Mevcut uygulamada en düşük emekli aylığı altı ayda bir enflasyon oranına göre artırılıyor. Gündeme gelen modellerde ise daha kalıcı ve öngörülebilir bir sistem oluşturulması hedefleniyor. Ancak hangi seçeneğin tercih edileceği veya modellerin birlikte uygulanıp uygulanmayacağı henüz netleşmiş değil.
En düşük emekli aylığında asgari ücret formülü
İlk seçenek, en düşük emekli aylığının asgari ücrete veya başka bir ekonomik göstergeye bağlanması. Bu modelde taban aylığın her altı ayda bir yeni bir kanunla belirlenmesi yerine, yasada tanımlanacak formüle göre otomatik güncellenmesi öngörülüyor.
Böylece emeklilerin alacakları artışı önceden takip edebilmesi amaçlanıyor. Ancak asgari ücretin hangi oranının esas alınacağı ve düzenlemenin bütçeye maliyeti henüz belli değil.
Gelir tamamlama desteği seçeneği
İkinci modelde en düşük emekli aylığının sürekli artırılması yerine gelir tamamlama sistemine geçilmesi değerlendiriliyor.
Bu seçeneğe göre belirlenen gelir seviyesinin altında kalan emeklilere aradaki fark kadar destek verilmesi planlanıyor. Sistemin kapsamının genişletilmesi durumunda hane geliri ve sosyal destek ihtiyacının da hesaplamaya dahil edilmesi gündeme gelebilecek.
Modelde kamu kaynaklarının daha düşük gelirli emeklilere yönlendirilmesi hedefleniyor. Ayrıca prim karşılığı kazanılan emekli aylığı ile sosyal yardımın birbirinden ayrılması öngörülüyor.
Kök aylık sisteminde reform gündemde
Üçüncü seçenek, emekli aylıklarının hesaplanma yönteminin yeniden düzenlenmesini içeriyor. Özellikle kök aylığı düşük olduğu için yapılan zamları yeterince hissedemeyen emeklilerin durumunun iyileştirilmesi üzerinde duruluyor.
Bu kapsamda prim gün sayısı, prime esas kazanç ve aylık bağlama oranlarının hesaplamadaki etkisi yeniden değerlendirilebilir. Böyle bir değişikliğin yalnızca mevcut emeklileri değil, ilerleyen yıllarda emekli olacak çalışanları da etkilemesi beklenebilir.
Emekli zammında bütçe dengeleri
Dördüncü modelde en düşük emekli aylığının artış oranının belirlenmesinde enflasyonun yanı sıra ekonomik göstergeler ve kamu bütçesinin imkânlarının dikkate alınması düşünülüyor.
Bu seçenekte artışların doğrudan enflasyona eşitlenmesi yerine bütçe dengeleri çerçevesinde belirlenmesi öngörülüyor. Emeklilerin gelirlerinde öngörülebilirliğin korunması amacıyla asgari artış güvencesi getirilmesi de değerlendirilen seçenekler arasında bulunuyor.
Değişiklik için kanunda düzenleme yapılması gerekecek
Gündemdeki modellerden herhangi birinin hayata geçirilmesi için 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nda değişiklik yapılması gerekiyor.
Düzenlemenin kapsamı, kaç emeklinin yararlanacağı, kamu bütçesine getireceği maliyet ve mevcut hakların nasıl korunacağı karar sürecinde belirleyici olacak.
Hangi formülün tercih edileceği veya seçeneklerin birlikte uygulanıp uygulanmayacağı ise henüz netlik kazanmadı.
