Bir ülkenin gerçek zenginliği sadece yer altındaki madenleri, fabrikaları ya da büyük şehirleri
değildir. Asıl zenginlik, yetişmiş insanıdır. Çünkü bilgili, üretken ve donanımlı insanlar olduğu
sürece kalkınma da olur, yatırım da gelir, refah da artar. Ancak bu gelişmenin ülkenin sadece
belli bölgelerinde yaşanması yeterli değildir. Eğer bir şehir hızla büyürken başka bir şehir
sürekli göç veriyorsa, bir bölgede gençler iyi eğitim alırken diğer bölgede aynı imkânlara
ulaşılamıyorsa, o zaman ülke olarak sahip olduğumuz potansiyeli tam anlamıyla
kullanamıyoruz demektir.
Bugün Türkiye'nin en önemli konularından biri, bölgeler arasındaki gelişmişlik farklarını
azaltmak ve nitelikli insan kaynağını ülkenin her köşesine yayabilmektir. Çünkü kalkınma
sadece birkaç büyük şehrin büyümesiyle gerçekleşmez. Asıl başarı, Anadolu'nun her ilinde
üretimin, istihdamın ve yaşam kalitesinin yükselmesidir.
Yıllardır birçok insan daha iyi iş bulabilmek, çocuklarına daha kaliteli eğitim sağlayabilmek
veya daha iyi sağlık hizmeti alabilmek için büyük şehirlere göç ediyor. İstanbul, Ankara, İzmir,
Bursa gibi şehirler bu nedenle sürekli büyüyor. Ancak bu durumun başka bir sonucu da küçük
şehirlerin genç nüfusunu kaybetmesi oluyor.
Birçok ilimizde üniversite mezunu gençler kendi şehirlerinde iş bulamadıkları için büyük
kentlere gitmek zorunda kalıyor. Gittikleri yerde de yüksek kira, trafik, kalabalık ve yaşam
maliyetleriyle mücadele ediyorlar. Geriye ise yaşlanan nüfus ve üretim gücü azalan şehirler
kalıyor.
Oysa her ilin kendine özgü bir ekonomik potansiyeli bulunuyor. Kimi tarımda güçlüdür, kimi
sanayide, kimi turizmde, kimi lojistikte, kimi de madencilik veya teknoloji alanında öne
çıkabilir. Önemli olan bu potansiyeli doğru değerlendirecek insan kaynağını o bölgede
tutabilmektir.
Nitelikli insan kaynağı denildiğinde akla yalnızca üniversite mezunları gelmemelidir. İyi bir
kaynak ustası, başarılı bir teknisyen, deneyimli bir hemşire, kaliteli bir öğretmen, yazılım
uzmanı, ziraat mühendisi veya girişimci de ülkenin en değerli insan kaynağıdır. Meslek sahibi,
işini iyi yapan ve kendini geliştiren herkes kalkınmanın temel taşıdır.
İşte bu nedenle eğitim sistemi ile iş dünyası arasında güçlü bir bağ kurulmalıdır. Okullarda
verilen eğitim, piyasanın ihtiyaç duyduğu becerilerle uyumlu olmalıdır. Gençler mezun
olduklarında "İş bulabilir miyim?" endişesi yaşamamalıdır. Aynı şekilde işverenler de
"Çalıştıracak nitelikli eleman bulamıyoruz." dememelidir.
Mesleki ve teknik eğitim bu noktada büyük önem taşıyor. Sanayinin olduğu bölgelerde
sanayiye uygun eğitimler, tarımın güçlü olduğu yerlerde modern tarım uygulamaları, turizmin
geliştiği şehirlerde yabancı dil ve hizmet kalitesine yönelik eğitimler verilmelidir. Böylece
insanlar yaşadıkları şehirde iş bulabilir, şehirler de kendi ihtiyaç duyduğu insan gücünü
yetiştirebilir.
Teknolojinin gelişmesi de bu konuda önemli fırsatlar sunuyor. Artık birçok meslek uzaktan
çalışma imkânı sağlıyor. İnternet altyapısı güçlü olduğu sürece bir yazılım uzmanı, tasarımcı
veya dijital pazarlama uzmanı büyük şehirde yaşamak zorunda kalmadan Anadolu'nun
herhangi bir ilçesinden dünyaya hizmet verebilir. Bu durum hem büyük şehirlerdeki
yoğunluğu azaltır hem de küçük şehirlerin ekonomisini canlandırır.
Elbette bunun gerçekleşebilmesi için güçlü internet altyapısı, kaliteli eğitim merkezleri ve
dijital becerilerin yaygınlaştırılması gerekiyor. Gençlerin teknolojiye ulaşması kadar
teknolojiyi üretmesi de desteklenmelidir.
Bölgesel kalkınmada üniversitelerin rolü de oldukça büyüktür. Üniversiteler yalnızca diploma
veren kurumlar olmamalıdır. Bulundukları şehrin ekonomik gelişimine katkı sağlayan,
sanayiyle iş birliği yapan, girişimcileri destekleyen ve yeni projeler geliştiren merkezler hâline
gelmelidir.
Bir şehirde üniversite, organize sanayi bölgesi, belediye ve özel sektör birlikte hareket
ettiğinde ortaya çok güçlü sonuçlar çıkabilir. Öğrenciler mezun olmadan iş deneyimi kazanır,
işletmeler ihtiyaç duyduğu çalışanlara ulaşır, şehir de ekonomik olarak büyür.
Devlet desteklerinin de bölgesel ihtiyaçlara göre planlanması büyük önem taşıyor. Her
bölgenin sorunu aynı değildir. Bazı yerlerde yatırım teşviki ön plana çıkarken bazı bölgelerde
eğitim, ulaşım veya sağlık yatırımları daha fazla önem taşıyabilir. Bu nedenle tek tip politika
yerine, her bölgenin kendi ihtiyaçlarını dikkate alan çözümler geliştirilmelidir.
Kadınların ve gençlerin iş gücüne daha fazla katılması da bölgesel kalkınmayı hızlandıracaktır.
Üretime katılan her birey hem kendi gelirini artırır hem de ülke ekonomisine katkı sağlar.
Kadın girişimcilerin desteklenmesi, gençlere yeni iş kurma imkânlarının sunulması ve meslek
edindirme programlarının yaygınlaştırılması bu açıdan büyük değer taşımaktadır.
Ayrıca tersine göçü teşvik edecek politikalar da önem kazanıyor. Büyük şehirlerde yıllarca
çalışan insanların kendi memleketlerinde yatırım yapabilmesi, iş kurabilmesi ve üretime
katılabilmesi için uygun şartlar oluşturulmalıdır. Böylece hem şehirlerin nüfus baskısı azalır
hem de Anadolu yeniden üretim merkezlerinden biri hâline gelir.
Unutulmamalıdır ki bölgesel eşitsizlik sadece ekonomik bir sorun değildir. Aynı zamanda
eğitim, sağlık, sosyal yaşam ve fırsat eşitliği meselesidir. Bir çocuğun hangi şehirde doğduğu,
onun geleceğini belirlememelidir. Türkiye'nin her köşesinde yaşayan çocukların kaliteli
eğitime, güvenli yaşama, iyi sağlık hizmetlerine ve çalışma fırsatlarına eşit şekilde
ulaşabilmesi gerekir.
Sonuç olarak, güçlü bir Türkiye için sadece büyük şehirlerin değil, tüm bölgelerin birlikte
kalkınması şarttır. Bunun yolu da nitelikli insan yetiştirmekten, eğitimi güçlendirmekten,
yatırımları dengeli dağıtmaktan ve her şehrin potansiyelini doğru değerlendirmekten
geçmektedir. İnsanımızın bilgi ve yeteneği ülkenin her köşesinde değerlendirildiğinde göç
azalacak, üretim artacak, gelir yükselecek ve toplumsal refah daha geniş kitlelere yayılacaktır.
Gerçek kalkınma, hiçbir bölgenin geride kalmadığı, herkesin fırsatlara eşit şekilde ulaşabildiği
ve yetişmiş insan gücünün ülkenin tamamına değer kattığı bir gelecek inşa edebilmekle
mümkün olacaktır.
ZAFER ÖZCİVAN
Ekonomist-Yazar
[email protected]