Türkiye'de kırmızı et piyasasını yakından ilgilendiren önemli bir düzenleme yürürlüğe girdi. Tarım ve
Orman Bakanlığı tarafından hazırlanan ve 7 Kasım 2026 tarihli Resmî Gazete ‘de yayımlanan
yönetmelik değişikliğiyle sığır karkas etinin pazar fiyatının hesaplanmasında kullanılan ağırlık ölçütü
değiştirildi. Yeni uygulamaya göre fiyatlandırmada artık soğuk karkas ağırlığı yerine sıcak karkas
ağırlığı esas alınacak. İlk bakışta teknik bir düzenleme gibi görünen bu değişiklik, aslında üreticiden
kasaba, kasaptan tüketiciye kadar uzanan kırmızı et piyasasının işleyişi açısından önemli sonuçlar
doğurabilecek nitelikte.
Öncelikle sıcak ve soğuk karkas ağırlığı arasındaki farkı açıklamak gerekiyor. Hayvan kesildikten sonra
elde edilen karkasın soğutma işleminden önceki ağırlığı sıcak karkas ağırlığı olarak tanımlanıyor.
Soğutma işlemi sırasında ise etin doğal yapısı nedeniyle belirli bir ağırlık kaybı meydana geliyor.
Önceki uygulamada fiyat hesaplamalarında soğuk karkas ağırlığı esas alınıyor, soğutma kaynaklı kayıp
için yaklaşık yüzde 2 oranında fire hesabı gündeme geliyordu. Yeni düzenlemeyle sıcak karkas
ağırlığının temel alınması ve bu konudaki kesinti tartışmalarının önüne geçilmesi amaçlanıyor.
Üretici açısından önemli bir değişiklik
Yeni hesaplama yönteminin en önemli sonuçlarından biri, üreticinin teslim ettiği ürünün ağırlığı ile
ödeme hesabı arasındaki ilişkinin daha açık hale getirilmesidir. Hayvancılık sektöründe üretim
maliyetleri oldukça yüksek. Yem, veterinerlik hizmetleri, enerji, işçilik, nakliye ve finansman giderleri
üreticinin kârlılığını doğrudan etkiliyor. Böyle bir ortamda karkas ağırlığının hesaplanmasında yaşanan
küçük farklılıklar bile üreticinin gelirinde önemli sonuçlar oluşturabiliyor.
Örneğin 400 kilogram sıcak karkas ağırlığı bulunan bir hayvanın soğutma sonrasında yaklaşık yüzde 2
ağırlık kaybettiğini düşünelim. Bu durumda soğuk ağırlık yaklaşık 392 kilogram olacaktır. Aradaki 8
kilogramlık fark, üretici açısından ekonomik bir değer ifade etmektedir. Yeni sistemin bu tür ağırlık
farklılıklarından kaynaklanan anlaşmazlıkları azaltması bekleniyor.
Ancak burada önemli bir ayrıntının altını çizmek gerekiyor. Hesaplama yönteminin değişmesi, kırmızı
etin perakende satış fiyatının kendiliğinden yüzde 2 düşeceği anlamına gelmiyor. Düzenlemenin
temel amacı fiyatın hangi ağırlık üzerinden hesaplanacağını değiştirmek ve alım satım işlemlerindeki
fire tartışmalarını azaltmaktır.
Yetki Hayvancılık Genel Müdürlüğüne devredildi
Düzenlemenin bir başka önemli boyutu da idari sorumlulukla ilgili. Yönetmelik kapsamında daha önce
Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğü tarafından yürütülen iş ve işlemler, bundan böyle Hayvancılık Genel
Müdürlüğü tarafından gerçekleştirilecek. Böylece karkas sınıflandırması ve ilgili uygulamalarda görev
dağılımı yeniden düzenlenmiş oldu.
Bu değişikliğin başarılı olabilmesi için yalnızca mevzuat düzenlemesi yeterli değildir. Kesimhanelerde
tartım standartlarının uygulanması, denetimlerin düzenli yapılması ve üretici ile alıcı arasındaki
sözleşmelerin yeni sisteme uygun hale getirilmesi gerekiyor.
Asıl mesele üretim maliyetleri ve tüketici fiyatları
Türkiye'de kırmızı et fiyatlarının temel sorununu yalnızca tartım ve hesaplama yöntemleriyle
açıklamak mümkün değildir. Hayvan varlığı, besicilik kapasitesi, yem üretimi, mera alanlarının etkin
kullanımı, ithalat politikaları ve finansmana erişim gibi çok sayıda unsur fiyatları belirliyor.
Özellikle yem maliyetlerinin yüksekliği, besicinin üretim kararlarını doğrudan etkiliyor. Yem fiyatları
yükseldiğinde hayvan başına maliyet artıyor, bu artış da zaman içerisinde karkas fiyatlarına ve
perakende etiketlerine yansıyor. Dolayısıyla yeni hesaplama yönteminin kalıcı bir fiyat istikrarı
sağlayabilmesi için üretim maliyetlerini azaltacak politikalarla desteklenmesi gerekiyor.
Tüketiciye yansıması takip edilmeli
Bugün dar ve orta gelirli vatandaşlar açısından kırmızı et tüketimi giderek daha zor bir harcama
kalemine dönüşmüş durumda. Gıda enflasyonunun yüksek seyrettiği dönemlerde ailelerin et
tüketimini azaltması, beslenme kalitesi ve toplumsal refah açısından da önemli bir sorun oluşturuyor.
Yeni düzenlemenin üretici gelirini korurken piyasa şeffaflığını artırması olumlu bir gelişmedir. Ancak
bu olumlu etkinin tüketiciye ulaşması için kesimhane, toptancı, dağıtıcı ve perakendeci
aşamalarındaki fiyat oluşumunun da izlenmesi gerekiyor.
Sonuç olarak, et fiyatlarında yeni hesaplama yöntemi teknik bir değişiklikten ibaret görülmemelidir.
Üreticinin hakkını koruyan, alım satım işlemlerinde şeffaflığı artıran ve tüketicinin daha makul
fiyatlarla ete ulaşmasını sağlayan bütüncül bir politikanın parçası olmalıdır. Benim değerlendirmeme
göre Türkiye'nin kırmızı et sorununu çözmek için asıl ihtiyaç duyduğu yaklaşım, yalnızca fiyat hesabını
değiştirmek değil, hayvancılıkta verimliliği artırmak ve yerli üretimi sürdürülebilir hale getirmektir.
Çünkü ucuz ve erişilebilir etin yolu, güçlü üretimden geçmektedir.
ZAFER ÖZCİVAN
Ekonomist-Yazar
[email protected]
