Son yıllarda dünya siyasetini takip eden herkesin fark ettiği bir gerçek var: ABD’nin dış
politika ağırlığı giderek Asya-Pasifik bölgesine kayıyor. Soğuk Savaş döneminde Avrupa
merkezli olan stratejik denge, bugün Çin’in yükselişi, Hint-Pasifik hattındaki ticaret savaşları
ve askeri rekabet nedeniyle bambaşka bir yöne evrilmiş durumda. Washington artık gözünü
Atlantik’ten çok Pasifik’e çevirmiş görünüyor.
Bu değişim sadece bir diplomasi hamlesi değil; ekonomik, askeri ve teknolojik alanları
kapsayan geniş bir stratejik yeniden konumlanma. ABD, özellikle Çin’in hızla yükselen
ekonomik gücünü ve askeri kapasitesini dengelemek için Asya’da daha aktif bir politika
izliyor. Bu durum, bölgedeki ülkeler için hem yeni fırsatlar hem de ciddi riskler anlamına
geliyor.
YENİ ODAK: HİNT-PASİFİK HATTI
ABD’nin son yıllarda sıkça kullandığı kavramlardan biri “Hint-Pasifik”. Bu terim, sadece
coğrafi bir tanım değil; aynı zamanda Çin’i çevreleme stratejisinin de bir parçası olarak
görülüyor. ABD, Japonya, Güney Kore, Avustralya ve Hindistan gibi ülkelerle kurduğu iş
birliklerini güçlendirerek bölgede yeni bir güvenlik ağı oluşturuyor.
Özellikle QUAD adı verilen ABD-Japonya-Hindistan-Avustralya dörtlüsü, Çin’e karşı diplomatik
ve stratejik bir denge unsuru olarak öne çıkıyor. Bu yapı açıkça bir askeri ittifak olmasa da
düzenli tatbikatlar, ortak güvenlik toplantıları ve teknoloji iş birlikleriyle etkisini artırıyor.
Bunun yanında AUKUS paktı da dikkat çekiyor. ABD, İngiltere ve Avustralya arasında kurulan
bu güvenlik anlaşması, özellikle denizaltı teknolojileri ve savunma sanayi alanında iş birliğini
derinleştiriyor. Bu gelişmeler, ABD’nin Asya’daki askeri varlığını sadece artırmakla
kalmadığını, aynı zamanda daha karmaşık ve çok katmanlı bir yapıya dönüştürdüğünü
gösteriyor.
ÇİN FAKTÖRÜ: REKABETİN MERKEZİ
ABD’nin Asya stratejisinin merkezinde kuşkusuz Çin var. Son 20 yılda ekonomik olarak büyük
bir sıçrama yapan Çin, bugün dünyanın en büyük ikinci ekonomisi ve birçok alanda ABD ile
rekabet eder hale geldi. Özellikle teknoloji, yapay zekâ, yarı iletkenler ve ticaret yolları gibi
kritik alanlarda iki ülke arasında ciddi bir yarış yaşanıyor.
ABD, Çin’in “Bir Kuşak Bir Yol” projesiyle küresel ticaret ağlarını genişletmesini yakından takip
ediyor. Bu proje sayesinde Çin, Asya’dan Afrika’ya, oradan Avrupa’ya kadar uzanan geniş bir
ekonomik etki alanı kurmaya çalışıyor. Washington ise buna karşılık olarak alternatif ticaret
koridorları, yatırım anlaşmaları ve bölgesel iş birlikleriyle denge kurmaya çalışıyor.
Ancak bu rekabet sadece ekonomik değil. Güney Çin Denizi’nde artan askeri hareketlilik,
Tayvan meselesi ve siber güvenlik konuları, iki ülke arasındaki gerilimi sürekli canlı tutuyor.
Özellikle Tayvan, ABD-Çin ilişkilerinde en hassas noktalardan biri olarak öne çıkıyor.

ABD’NİN ASYA’DAKİ ASKERİ VARLIĞI
ABD’nin Asya’daki stratejisi sadece diplomatik değil, aynı zamanda güçlü bir askeri varlığa
dayanıyor. Japonya, Güney Kore ve Guam gibi bölgelerdeki Amerikan üsleri, Washington’un
bölgedeki caydırıcılığının temelini oluşturuyor.
Bu üsler sadece savunma amaçlı değil; aynı zamanda hızlı müdahale kapasitesi sağlayarak
ABD’nin olası krizlere anında cevap verebilmesini sağlıyor. Özellikle Kuzey Kore’nin nükleer
programı ve Çin’in artan askeri gücü, ABD’nin bu bölgelerdeki varlığını daha da önemli hale
getiriyor.
Ayrıca ABD, bölgedeki müttefiklerine savunma sanayi desteği vererek kendi sistemlerini de
entegre ediyor. Bu durum hem askeri uyumu artırıyor hem de ABD’nin bölgedeki etkisini
daha kalıcı hale getiriyor.
EKONOMİK BOYUT: TİCARETİN YENİ MERKEZİ
Asya sadece güvenlik açısından değil, ekonomik açıdan da dünyanın yeni merkezi haline
gelmiş durumda. Dünya nüfusunun büyük bir kısmını barındıran bu bölge, aynı zamanda
küresel üretimin ve tüketimin önemli bir parçası.
ABD, Asya-Pasifik Ekonomik Çerçevesi (IPEF) gibi girişimlerle bölgedeki ekonomik bağlarını
güçlendirmeye çalışıyor. Bu yapı, klasik serbest ticaret anlaşmalarından farklı olarak daha çok
tedarik zincirleri, dijital ekonomi ve yeşil enerji gibi alanlara odaklanıyor.
Özellikle pandemi sonrası kırılan tedarik zincirleri, ABD’nin Asya ile ekonomik ilişkilerini
yeniden şekillendirmesine neden oldu. Çin’e olan bağımlılığı azaltma çabası, “friend-shoring”
yani dost ülkelerle üretim ve tedarik zinciri kurma politikasını gündeme getirdi.
BÖLGE ÜLKELERİ İÇİN DENGE SİYASETİ
Asya-Pasifik ülkeleri için ABD-Çin rekabeti oldukça hassas bir denge yaratıyor. Birçok ülke
hem Çin ile ekonomik ilişkilerini sürdürmek hem de ABD ile güvenlik iş birliği yapmak
zorunda kalıyor. Bu da “denge politikası”nı zorunlu hale getiriyor.
Örneğin Güneydoğu Asya ülkeleri, ASEAN çatısı altında tarafsız kalmaya çalışırken, Japonya
ve Güney Kore daha açık şekilde ABD ile güvenlik iş birliğini tercih ediyor. Hindistan ise hem
Çin’e karşı stratejik rekabet içinde hem de bağımsız bir dış politika izlemeye çalışıyor.
Bu durum, bölgedeki siyaseti oldukça karmaşık hale getiriyor. Çünkü hiçbir ülke tamamen bir
tarafa yönelmek istemiyor.
SONUÇ: YENİ DÜNYA DÜZENİNİN MERKEZİ ASYA MI?
ABD’nin Asya merkezli stratejileri, aslında küresel güç dengelerinin değiştiğinin en net
göstergesi. Artık dünya siyaseti yalnızca Atlantik ekseninde şekillenmiyor; Pasifik havzası yeni
güç merkezine dönüşüyor.

Ancak bu süreç kolay ilerlemiyor. Çin’in yükselişi, bölgesel gerilimler, ekonomik bağımlılıklar
ve askeri riskler, bu stratejiyi sürekli test ediyor. ABD ise hem liderliğini korumaya çalışıyor
hem de yeni düzene uyum sağlamaya çalışıyor.
Sonuç olarak, Asya-Pasifik sadece bir coğrafya değil; 21. yüzyılın güç mücadelesinin kalbi
haline gelmiş durumda. Ve görünen o ki, bu rekabet uzun yıllar dünya siyasetinin ana ekseni
olmaya devam edecek.
ZAFER ÖZCİVAN
Ekonomist-Yazar
[email protected]